नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

वासुदेव गुरागाईं :

मान्छेको स्वभाव जिताहा हुन्छ । कसैसँग हार्न चाहँदैन । अरूका त अरूका भए, आफ्नै स्वभावसँग पनि ऊ कत्ति हार्न चाहँदैन । चाहे पहिलाको होस्, चाहे अहिलेको । यही जिताहा स्वभाव र जिद्धीपनाले उसको जीवन भोगाइ दिन प्रतिदिन कष्टकर हुँदै जान्छ । नजानिँदो किसिमबाट स्वास्थ्यमा क्षयीकरण हुँदै जान्छ । तैपनि ऊ आफ्नो स्वास्थमैत्री हितकारी वचन स्वीकार्न तयार हुँदैन । त्यसमाथि जीवनको उत्तरार्द्ध वयका मानिस त झनै यस्ता कुरामा अरूभन्दा बढी नै अटेरी हुन्छन् । जिताहा हुन्छन् । यस्ता वयका मानिस न अरूका कुरा सुन्न चाहन्छन्, न आफ्नै सुझबुझले सुधारिन्छन् । फलतः दिनानुदिन दुःखको सागर गहिरिँदै जान्छ तिनका सामु ।

डाक्टरले अमिलो पिरो नखानु है भन्दा पनि डाक्टरको काम भन्ने हो भनिरहन्छ । हाम्रो काम खाने हो । खानुपर्छ । हामी जस्ता मान्छे खाएर विरामी परिएन भने तिनको के काम ? बिरामी पर्ने काम हाम्रो हो, उपचार गर्ने काम तिनको । तिनले नखा भनेर हुन्छ ? अर्कालाई भन्ने मात्र हुन्, ती डाक्टरले खाएको पनि हामीले देखेका छौँ भन्दै आफ्नो बडप्पन देखाइरहेका हुन्छन् । अटेरीपन प्रदर्शन गरिरहेका हुन्छन् । डाक्टरले भनेका कुरा मान्यो भने सानो भइन्छ, आफू तल परिन्छ भन्ने सोच तिनका मनमा हुँडलिइरहन्छ ।

चुरोट, तमाखु वा अन्य सुर्तीजन्य वस्तु खान हुँदैन भनेर डाक्टरले सुझायो भने उनीहरू डाक्टरको उपस्थितिमा हुन्छ-हुन्छ भन्ने भावमा टाउको हल्लाउँछन् । अनि, डाक्टरको अनुपस्थितिमा सात वर्षका उमेरदेखि खाएको चुरोट सुर्ती तिनले भनेर छोड्न सकिन्छ भन्दै कुर्लिन्छन् । पाँच रुपैयाँको सुर्तीले पच्चिस मिनेट फुर्ती दिन्छ भन्ने कुरा तिनलाई के थाहा ? खाएका भए पो चाल पाउँछन् भन्दै आप्mनो कुलतलाई सही प्रमाणित गरिरहेका हुन्छन् । कतिपय भोजभतेरमा तिनै डाक्टरले चुरोटलगायतका अस्वस्थकर वस्तु सेवन गरिरहेको हामीले कति देखेका छौँ-छौँ भन्दै आफ्नो गलत व्यवहारलाई उचित साबित गरिरहेका हुन्छन् । कम उमेरका र युवा वयका मानिसले यसो भनिरहँदा कसैले तिनका कुरामा खासै चासो राखिरहेका हुन्नन् । तर, यही कुरा जीवनकालका सबै कुरा भोगेबुझेका बुढापाकाले भने भने कत्ति सुहाउँदो रहेनछ । अरूका लागि उदाहरणीय बन्नुपर्ने व्यक्तित्वहरूबाटै यस्ता अभिव्यक्ति आउनु र सत्य कुरालाई पनि स्वीकार गर्न हिच्किचाउनुले उनीहरूको जिताहापन प्रस्ट हुन्छ ।

एउटा कार्यक्रममा कतै जाँदा करिब-करिब उस्तै वयका दुई जना आदरणीय वृद्ध भेटिए । उमेर त्रियासी चौरासीको हाराहारी । देश मात्र नभई विदेशका पनि कुनाकन्दरा बुझेका वृद्धहरू । निकै पढेलेखेका । संसार देखेका । दुवैको एउटै कुरा थियो- मर्ने बेलामा रोग लाग्यो । मुटु, दम, सुगर, पे्रसर आदि सबै रोगका धनी । त्यसमाथि कोलस्टोरल र टाइग्लिसराइज (टिजी) पनि त्यत्तिकै उच्च । आपूmलाई त किड्नी र पोस्ट्रटको पनि अलिअलि समस्या छ भन्दै थिए ती मध्ये एक । अचम्म त के भने ती दुवैका अगाडि अलग-अलग मदिराजन्य हरिया बोतल छन् । दुवै मांसाहारी रहेछन् । दुवैका दाँतले पार्टी परित्याग रहेका रहेनछन् अहिलेसम्म । सबै साथमै देखिन्छन् । नक्कली हो वा सक्कली त्यो त थाहा भएन तर दुवैका दाँत तन्दुरुस्त देखिन्थे । खसीका सेकुवा, बोसोको झोलमा पटटट्ट पड्काइएको तात्तातो भुटन, फ्राइड बँदेल, पिँधिएको जिरा खुर्सानी र नुनको छुट्टै प्लेट, आगोमा पोलेर बनाइएको छोयला । तात्तातो फ्राइड ममः । सौखिन पनि कति कति !

सामूहिक भोज न हो । निमन्त्रितहरूको भिडले हल टनाटन छ । ती दुई वृद्धको खानपानको तौरतरिका देखेर अर्का एक वृद्धले एउटा कुनै निहुँ निकालेर परिचय गर्न भ्याए । बोलाकी रहेछन् बुढाहरू । खाँदै हाँस्दै गफ गरिरहे । कसैको कुनै परवाह छैन । उनीहरू भन्दै थिए- अब कति नै वर्ष बाँचिएला र ? बाँचुन्जेल अहिलेसम्म रमाइलो गरेरै बाँचियो भने बाँकी जीवन पनि यसरी नै बिताउने हो । नपुग्दो केही छैन । भोज भतेरमा मात्र हैन, घरमा पनि हामी त सधैँ यस्तै हो । यति नगरी निद्रै लाग्दैन । निदाउने बाटो त गर्नै पर्‍यो नि । त्यसमाथि नियमित गरिआएको कुरा, नयाँ कुरा केही भएन ।

डाक्टरले यसो भनेका छन् नि भनेर छोराछोरीलगायत घरकाले भन्दा उनीहरूको भनाइ सधैँ यस्तै जिताहा प्रवृत्तिको रहन्छ । त्यसमाथि नबुझेकालाई बुझाउन सजिलो हुन्छ, बुझेकालाई बुझाउन गाह्रो । भनिन्छ नि निदाएकालाई बिउँझाउन सकिन्छ निँदको नक्कल पार्नेलाई बिउँझाउन सकिन्न । यहाँ पनि त्यस्तै हो । अनि कतिखेर सुझावकर्ता पनि दिक्क भएर भिरबाट लड्ने गोरुलाई राम-राम भन्न सकिन्छ काँध थाप्न सकिँदैन भनेर पन्छिन खोज्छन् । कुरो हो पनि । राम्रा कुरा जसले खान्छ उसलाई खुवाउने हो, नखानेलाई किन कोच्याउनु ? राम्रा कुरा गर्नु पनि छ, उल्टै करकरेको उपाधि पनि भिर्नुपर्छ भने को तयार हुन्छ त्यस्तो उपाधि ग्रहण गर्न ?

माथिका दुई वृद्धका प्रसङ्गमा देखा परेका तेस्रा वृद्धले ती मध्ये एकलाई भने तपाईंलाई त डाक्टरले अस्ति मात्रै पथपरहेजमा रहन त्यत्रो आग्रह गरेको होइन ? बिर्सनु भो ? भनेर सोधे । यी प्रश्नले ती वृद्ध अकमक्क पर्दै अलिक कस्तो-कस्तो अनुहार बनाएर तिनैलाई प्रतिप्रश्न गरे- ‘कसरी थाहा पाउनु भो तपाईंले ? मेरै छोराको काम त होला नि बाबुका विषयमा यसरी प्रचार गर्दै हिँड्ने ?’

ती वृद्धले भने- त्यस्तो शङ्काको भार बिसाउनुस् । डाक्टरले तपाईंलाई त्यसो भनिरहँदा म त्यहीँ थिएँ । म पनि बुढियाको स्वास्थ्य परीक्षण गराउन तिनै डाक्टरकोमा गएको थिएँ । तपाईंपछि मेरो पालो रहेकाले डाक्टर र तपाईंबिचको वार्ता मैले सबै सुनेको थिएँ । असाध्यै राम्रा डाक्टर हुन् ती । असाध्यै अनुभवी छन् । कसैलाई कहिल्यै गलत सल्लाह दिँदैनन् । आफू पनि सही आचरणमा बस्छन् । ठिक छन् ती डाक्टर । त्यही भएर तपाईं पनि त्यहाँ पुग्नु भो, म पनि पुगेँ । तपाई हाम्रै स्वास्थ्य राम्रो होस् भनेर सल्लाह दिएका हुन् उनले । आप्mनो स्वास्थ्यको ख्याल आफूले नगर्ने हो भने डाक्टरकोमा किन धाइरहन पर्‍यो र ? तपाईं हामी जस्ता यत्तिका बुझेका मानिसलाई अर्काले भन्नै नपर्ने हो । यो त जानेरै गर्ने विषय हो । होइन र ? तपाईंहरू यसरी रमाइलो गरिरहेका बेलामा मैले बढी बोलेजस्तो लाग्छ भने मलाई माफ गर्नुहोला ।

उनका कुरा स्वीकार्नुको सट्टा ती वृद्धले आफ्नो जिताहापन फेरि देखाउँदै हाँस्दै भने यस संसारमा अजम्मरी कोही छैन । एक दिन जानैपर्छ भने दुई दिनको जिन्दगीमा रमाइलो गर्नैपर्छ । छाड्दिनुस् यस्ता कुरा । सुझावका लागि तपाईंलाई धन्यवाद ।

सुझावकर्ता वृद्धले फेरि थपे- मर्न त सबैले मर्नैपर्छ तर सुबिस्तासँग मर्ने कि कष्ट बेहोरेर मर्ने भन्ने कुरा विचारणीय हो । जतिसुकै सम्पन्न मानिस पनि एक पटक मर्छन् र जतिसुकै विपन्न मानिस पनि त्यसरी नै एक पटक मर्छन् । मराइमा दुवैको समानता रहन्छ । मलाई सोध्नुहुन्छ भने मान्छेको जिभ्रो र मन कहिल्यै बुढो हुँदैन । जिभ्रोले पहिलाकै खाना खोज्छ । पहिलाकै स्वाद खोज्छ । तर तपाईं हामीजस्ता कुरा बुझेका मानिसले पहिलाको जिभ्राको स्वाद मात्रै सम्झने होइन, अहिलेको ज्यान पनि सम्झनुपर्छ । उहिलेको जिभ्रो र अहिलेको ज्यानलाई यसरी नै निरन्तर भेट गराइरहने हो भने त्यस्तो भेट गराइ तपाईं हामी जस्ता मानिसका लागि कदापि हितकर हुँदैन । त्यसैले हामीजस्ता मान्छे त्यस्ता स्वादे जिभ्राको अधीनमा होइन, हाम्रा अधीनमा ती जिभ्रालाई राख्नुपर्छ भन्ने ठान्छु म ।

तेस्रा वृद्धका यी कुरा सुनेपछि पहिलाका दुई वृद्धले मुखामुख गरे र एक अर्कालाई गम्भीर भएर नियाले । ‘हो त नि !’ भनेजस्तो भावमा उचालेको गिलास टेबुलमा राखे । भुटन र सेकुवा उचाल्दै गरेको चम्चा त्यसै प्लेटमाथि घोप्ट्याए । क्षणभरको मौनतापछि एक वृद्धले मुख खोले र भने- यथार्थमा यिनले भनेका कुरा साँचा हुन् नि । हामीले अब भोग्नुपर्ने कुरा करिब-करिब सबै भोगिसक्यौँ । चाख्नुपर्ने विषय सायद अब केही छैन । हाम्रा पूर्वीय दर्शनमा आधारित शास्त्रहरूले पनि जीवनको उत्तराद्र्धकाललाई वानप्रस्थको समय भनेको छ । वैदिक आर्यहरूले निर्धारण गरेका आश्रममध्ये तेस्रो आश्रम वानप्रस्थमा यी सब कुरा उपलब्ध हुँदैनन् र भोगिँदैन पनि । हामीले यस विषयलाई यसरी सोचेकै रहेनछौँ । मलाई सोध्नुहुन्छ भने यी साथीले हाम्रा आँखा खुलाइदिए । अबको हाम्रो जीवन भनेको सहज जीवनयापन हो । कष्टरहित सहज गन्तव्यको खोजी हो । त्यसका लागि हाम्रो पहिलो प्राथमिकता स्वास्थ्य हो । मेरा हकमा म अब यी खानपानलगायतका विषयसुखका पछि लाग्दिनँ । सांसारिक वस्तुबाट उपलब्ध हुने सुखसुविधाको उपभोग हामीले जति गर्नुपथ्यो गरिसक्यौँ । अब, भगवान्का रूपमा हाम्रा सामु खडा भएका यिनैले दिएको सन्देशलाई आत्मसात् गरेर हामी अगाडि बढ्नुपर्छ । भोलिका पुस्ताका लागि उदाहरणीय व्यक्तित्व बन्ने अवसरको सदुपयोग गर्नुपर्छ । कि कसो ? तपाईंलाई कस्तो लाग्छ ? प्रत्युत्तरमा उनले पनि उसै गरी स्वीकृतिसूचक मुन्टो हल्लाए र भने- कुरा ठिक हो । यी कुरालाई अब मैले पनि मनन गरेँ ।

वृद्धावस्था र यतिखेरको स्वास्थ्य अवस्था समेतलाई ध्यानमा राखेर हिजोको जिभ्राको पछि नलागेर आजको ज्यानका पछि लाग्ने विषयमा दुवैको सहमति बन्यो । सहमति गर्नेमा दुई वृद्ध भए पनि परम सन्तुष्टिको हाँसो मिसाउनेमा भने तीनै जना वृद्धको सहभागिता रह्यो ।

०००
नुवाकोट, हाल काठमाडौं