नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

उनीहरू सबै नशामा धुत्त थिए । तिहारको रमाइलो, सबैको घर-दैलोमा दीपमाला बलिरहेको थियो । रेष्टुरेन्टको कुनै कुनामा उनीहरू नशामा रमाइरहेका थिए । कुरै कुरामा एकजनाले भने- “यार, आजभोलि मन्त्री, प्रधानमन्त्री बन्न सजिलो भयो भनेको त ‘प्राज्ञ’ बन्न पनि सजिलो भएछ । सिफारिस चढायो, निवेदन हाल्योे बस ‘प्राज्ञ’ कति सजिलो ।”

“यो मुलुकमा कुनै बेला निवेदन हालेर प्रधानमन्त्री त बन्न पाउँथे । त्यो जाबो ‘प्राज्ञ’ बन्नु भनेको के ठूलो कुरा हो र ?” अर्काले गिलास रित्याएर मुख बिगार्दै भने ।

“त्यै त, त्यै त भन्या ।” पहिलोले सहमत जनाउँदै भन्यो- “यो देशमा कुनैबेला निवेदन हालेर प्रधानमन्त्री त बन्न पाउ“थ्यो । भलैे प्रधानमन्त्री असक्षम नै किन नहोस् ? तिनै, त्यस्तै प्रधानमन्त्रीले बनाउने ‘प्राज्ञ’ हुन के ठूलो चमत्कारको कुरो भयो र ? सिफारिस लडाएर र निवेदन चढाएर प्राज्ञ बन्न तँछाड मछाड गर्ने बुद्धिजीवि र विद्वत वर्ग भएको यो देशमा खासै ठूलो र नौलो कुरो भएन ।

“तिमीहरूले के कुरा गर्छौ यार  ?” तेस्रोले आफ्नो अनभिज्ञता जनाउ“दै भन्यो- “तिमीहरूले कुरा बुझिसक्नु छैन पनि भन्छौ फेरि यो प्राज्ञ-साज्ञकोे कुरा पनि गर्छौ । यार, मैले त यो ‘प्राज्ञ’ भनेको कुन चिडियाको नाम हो, त्यो पनि सुने बुझेको छैन । के हो यो ‘प्राज्ञ’ भनेको ? कुन चरीको नाम हो ?”

“लौ ऽऽ , गए पहाड खोड्ने, निकले चुहा” दोस्राले भन्यो- “यार, यसलाई ‘प्राज्ञ’ भनेको पनि थाहा रैनछ । एै तँ कुन दुनियाँमा छस् हँ ? तेरोे आफ्नो बेइज्जत त भयो भयो, तैँले त हाम्रा प्राज्ञहरूको पनि घोर अपमान गरिस् । तँलाई प्राज्ञ भनेको पनि थाहा रैनछ अगि ?”

“मलाई के थाहा ? थाहा भएर पनि मलाई के मतलब ?” तेस्रोले आफ्नो अभिमत राख्तै भन्यो- “प्राज्ञ के हो, को हो भन्ने मैले जानेर, बुझेर पनि मलाई के काम ? जीवनमा मलाई कहिल्यै प्राज्ञ बनुँला भन्नु छैन । प्राज्ञ भैटोपलिनु पनि छैन । अनि बित्थामा टाउको किन दुखाइरहनु ? फेरि ती प्राज्ञ भनाउँदाहरूले गरेकै के छन् र ? दुई चार वर्ष प्राज्ञ भै टोपलिनु अनिपछि फेरि उही नाम्लो उही कुम्लो त हो नि । एउटा फाइदा चाहिँ नामका अगाडि प्राज्ञ जोडिन्छन् त्यतिखेर बर्षाको केजाति फुलेझैँ गजक्क फुल्न पाइन्छ त्यही हो प्राप्ति । बहुसंख्यक जनताकोे प्राज्ञसँग गोरु बेचेको साइनो पनि हुँदैन । यस्तोमा मैले मात्र किन चासो लिइरहनु  ?”

“हेर हेर यसको बुद्धि” पहिलोले भन्यो- “रक्सी धोकेपछि होश हराउ“छ भन्थे यसको त बुद्धि पनि हराएछ बा ऽऽ, एै तँ कुन दुनियाँमा छस् हँ ? तँ जन्मने कुनामा बसेर रक्सी धोक्ने नेपाल देशमा, अनि सपना देख्ने अमेरिकाको ? हेर,  नेपालमा प्राज्ञ हुन धुरन्धर बुद्धिमान, सबैथोक जानेका ठूलै मान्छे हुनुपर्छ भन्नु छैन बुझिस् ? यहाँ हात मल्न जान्ने, सिफारिस तान्ने अनि निवेदनले ठाउँका ठाउँ हान्ने हिम्मतवाला मान्छेका लागि प्राज्ञ हुनु, ठूलामान्छे हुनु, मान-सम्मान, तक्मा, पुरस्कार, उन्नति, पदोन्नति पाउने कुरा त वाया“ हातका खेल हुन्छन् बुझ्यौ ? यहाँ साँच्चिकै बुद्धि भएका, नैतिकवान, चरित्रवान, ज्ञानीजन को ठूलो मान्छे भएका छन् ? सबै निवेदन सिफारिस मार्का त हुन् नि । त्यसैले हेर मुरखदाश, तैंले आफूलाई प्राज्ञ बन्ने औकात छैन भनेर हिम्मत नहार, बुझिस् ? यो नेपाल हो । यहाँ असम्भव भन्ने केही हुँदैन, केही छैन । त्यो प्राधानमन्त्री हेर न, गाउँमा खुट्टो टेक्या होइन, चुनावमा बहुमत ल्याएरै छोड्छु भन्छ । अब नभनेर भो ? चुनाव गराउँछु भनेरै प्रधानमन्त्रीको लागि निवेदन हाल्या,  जसरी पनि चुनाव त गराउनै पर्‍यो, भए हुन्छ, नभए हुँदैन, के को ठ्याक-ठ्याक ? त्यसैले भाइ, तँ प्राज्ञ बन्न सक्तिन भनेर हिनता बोध नगर । कस्ता कस्ता ज“ड्याहा, भँड्याहा, र खँड्याहाहरू त प्राज्ञ भैटोपलिएका छन् भने तिमी हामीले कस्को बाबुको के खाइद्याछम् र ? त्यै कहिलेकाहीँ बाउको खल्तीको पैसा उडाउने गरेका त हौं नि । अरू बिथ्याहाँ गरेकै के छौँ र हामी प्राज्ञ हुन नसक्नु ? कि कसो यार ?”

‘हो यार ।’ दोस्रोले सही थाप्दै भन्यो- ‘यो प्राज्ञ भन्ने, मन्त्री भन्ने, अरू के के जाति भन्ने सबै कुर्सी कै खेल त रहेछ नि ¤ कुर्सीमा आफ्ना भइन्जेल सबै आफ्ना, कुर्सी खुस्केपछि आफ्ना साफ्ना, प्राज्ञ-साज्ञ सबै क्वीट् । सबै खलाँस् । त्यसैले हेर, हाम्रातिर ‘प्राज्ञ’ भनेको ज्ञानचक्षु खुलेका, बुद्धि, विवेक भएका, समाजले आदर गरेका, जान्नेसुन्ने भनेका होइनन् रहेछ । हाम्रोमा ‘प्राज्ञ’ भनेको त कुर्सीमा बसेका ठूला बडा भनाउँदालाई रिझाउन सक्ने ज्ञान, खुबी र बुद्धि भएका प्राणी रहेछन् बुझिस् ? यहाँका बुद्धिजीवि, विद्वान, पण्डित भनाउँदाहरू व्यवहारमा पनि ज्ञानी, विद्वान र सम्मानित भैदिएको भए आफैँ ‘प्राज्ञ’ कहलिन्थे होलान् नि, जि हजुरी गरेर, निवेदन हालेर अनि टिको लाइदिएर प्राज्ञ हुन पर्थ्याे  ?

‘अनि कस्ता हुन्छन् त प्राज्ञ ?’ तेश्राले जिज्ञासु भएर पुनः सोधे ।
‘हेर प्राज्ञकै कुरा गर्ने भए …..’ दोश्राले प्राज्ञको अर्थ केलाउँदै भने- ‘शब्दकोशमा भनिए अनुसार परिपक्क बुद्धि भएकाहरूलाई प्राज्ञ अथवा बुद्धिमान भनिएको छ । अध्यनद्वारा प्रशस्त ज्ञान हासिल गरेका व्यक्ति, विद्वान, पण्डित तथा विज्ञजनलाई ‘प्राज्ञ’ भनिएको छ । तर एउटा कुरा थाहा छ ? ती शब्दकोशकारले ‘विवेक’ भन्ने शव्द राख्न बिर्सेजस्तो लाग्यो । त्यही भएर हाम्रो देशमा प्राज्ञ हुन शिफारिस र निवेदनलाई आधार बनाएको रहेछ । बडे बडे पण्डित, विज्ञता हाँसिल गरेका विद्वानहरू पनि प्राज्ञ हुन तँछाड मछाड गरेर निवेदन टक्राउने भएका रहेछन् । ज्ञान र बुद्धिसँग अलिकति मात्र पनि विवेक भैदिएको भए प्राज्ञ हुन किमार्थ निवेदन हाल्ने थिएनन् होलान् । त्यै भएर बुझिस्, हुन त जाँड खाएको यो थुतुनोले भगवान् बुद्धको नाम लिन पनि पाप लाग्छ । तर, तैँले जिज्ञासा राखि हालिस त्यसैले भन्दैछु- “प्रज्ञा बारे भगवान् बुद्ध भन्नुहुन्छ- कुनै पनि विषय वा वस्तुलाई ठीक प्रकारले यथाभूत (जस्तो छ त्यस्तै) अर्थात सहीलाई सही र गलतलाई गलत भनेर आफ्नै अनुभवबाट जान्नु वा बुझ्नु ‘प्रज्ञा’ हो । जसमा यो दूर्लभ गुण हुन्छ त्यस्तालाई ‘प्राज्ञ’ भनिन्छ ।

“धत् ! रक्सी खाएको बेला यस्तो धर्म, कर्मको कुरा गर्ने हो ?” तेस्रोले मुन्टो हल्लाउँदै भन्यो- “जाँड खाने ठाउँमा यस्तो पवित्र कुरा नगर यार,  कहाँ बुद्ध..! बुद्ध भगवान्को कुरा कहाँ यो जाँड खाएको थुतुनोको कुरा । भो, छोड यार यस्तो कुरा । यसरी नै जाँड खाएको शुरमा दुई चारवटा कथा, कविता लेखिएछ भने भनसुन गरेर हामी पनि ‘प्राज्ञ’ बनौंला । माथि हाम्रा पनि मान्छे छन् क्यारे ? जाउँ यार, हेर  अबेर भैसक्यो ।

तिनै जना फिटफिट भएर रेष्टुरेण्टबाट बाहिरिए । बाहिर झलमल बत्ति बलिरहेको थियो । तर, सिरिसिरी बगेको बतासले बल्न दिइरहेको थिएन ।

पोखरा ।