नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

हरिशङ्कर परसाईं :

व्यङ्ग्यानुवाद :: रमेश समर्थन

हे पत्थर पुज्नेहरू हो ! तिमीहरूलाई जिउँदा मान्छेका कुरा सुन्ने बानी छैन; त्यसैले म मरेर बोल्दै छु । जीवित अवस्थामा तिमीहरूले जसलाई आँखा उठाएर पनि हेर्दैनौ त्यसैको सडेगलेको लासका पछि जुलुस बनाएर हिँड्छौँ । जिन्दगीभरि तिमीले जससित घृणा गरिरह्यौ त्यसैको चिहानमा चिराग जलाउन जान्छौ । मर्ने वेलासम्म जसलाई तिमीले एक अञ्जुली पानीसम्म दिएनौ त्यसका हाड गंगाजीमा सेलाउन लैजान्छौ । अरे ! तिमीहरू त जीवनको तिरस्कार र मरणको सत्कार गर्छाैँ। त्यसैले म मरेर बोल्दै छु । म नर्कबाट बोल्दै छु ।

तर मलाई पो किन जीवनभरि मौन बसेर अहिले यो नर्कको कुनाबाट बोल्ने खाँचो परेको छ र ! तर यहाँ एउटा कस्तो कुरो सुने भने म अभागीको मृत्युलाई लिएर तिमीहरूकहाँ ठुलाबडा भनिनेहरूका बिचमा निकै भनाभन भयो रे ! मैले के सुनें भने तिमीहरूकहाँ एउटा मन्त्रीले मेरो मृत्यु भोकको कारणले भएको होइन भनेर भनेछ । मैले आत्महत्या गरेको थिएँ रे ! मारियूँ पनि र आफ्नो मृत्युको जिम्मेवार पनि आफै ठहरियूँ ? भोकले मरूँ अनि भोकलाई मलाई मार्ने श्रेय पनि प्राप्त नहोस् ? ‘अन्न ! अन्न !’ जपेर मरूँ अनि मेरो मर्ने कारणमा अन्नको नामै नआओस् ? तर जे होस्, म यी सारा कुरालाई पनि सहिदिन्थें । जीवनभरि तिरस्कारको स्वाद लिँदा लिँदा सहानुभूति मलाई त्यस्तै अरुचिकर भएको छ जस्तो सहरियाहरूका निम्ति गाउँको शुद्ध घिउ । तर आजै यस लोकमा एउटा अर्को घटना घट्यो ।

भयो के भने जुन पर्खालले स्वर्ग र नर्कलाई विभाजित गर्छ त्यसको प्वालबाट आज बिहान मेरो कुकुरले मलाई देखेर ‘घुर घुर’ गरेर माया देखाउन थाल्यो । अनि मलाई यहाँ नर्कमा र मेरो कुकुरलाई त्यहाँ स्वर्गमा देखेर त मेरो आश्चर्य र क्षोभको सीमा नै रहेन । म नर्कमा र त्यो स्वर्गमा ! यो कुकुर मेरो निकै प्यारो कुकुर; युधिष्ठिरको कुकुरभन्दा पनि बढी ! जति वेला मेरी स्वास्नी एउटा धनीसित भागेकी थिई त्यसै वेलादेखि यो कुकुर मेरो कस्तो सँगी रह्यो भने मर्दा पनि सँगै मर्‍यो । यसले कहिल्यै छोडेन । छिमेकी साहु यसलाई पाल्न चाहन्थ्यो र साहुनीले यसलाई असाध्यै माया गर्र्थी । तर यो मलाई छोडेर गएन, लोभिएन । यसरी मलाई त यो स्वर्गमा पुगेकामा निकै सन्तोष छ तर म आफैप्रति भएको अन्यायलाई भने बिर्सिन सकिन्न । अनि भाइ, यो तिम्रो मृत्युलोक त होइन जहाँ प्रार्थना पनि सुनिँदैन; जहाँ प्रार्थीलाई नै दण्ड दिइन्छ; जहाँ लालफिताका (कर्मचारीतन्त्र) कारण आगो लागेको एक वर्षपछि मात्र आगो निभाउने आदेश दिइन्छ । यहाँ त प्रार्थनाको तुरुन्त सुनुवाइ हुन्छ । अनि मैले पनि भगवान्का समक्ष गएँ र प्रार्थना गरेँ, ‘हे भगवन् ! पृथ्वीमा अन्याय भोगेर यहाँ न्याय पाउने आशामा आएँ तर मेरो कुकुर स्वर्गमा र म नर्कमा ? यो के हो ? जीवभरि कुनै नराम्रो काम गरिनँ । भोकले मरें तर चोरी गरिनँ । कसैका सामु हात पसारिनँ । अनि यो कुकुर, जस्तो कुकुर हुन्छ त्यस्तै त छ नि यो कुकुर पनि ! कैयौं पटक त तपाईंकै भोग खाइरहेको वेलामा पिटियो ! अनि तपाईंले यसलाई स्वर्गमा राखिदिनुभयो !’

अनि भगवान्ले एउटा एमानको बहीखातामा हेरेर भने, ‘यसमा तिमीले आत्महत्या गरेको भनेर लेखिएको छ ।’ मैले भनेँ, ‘हैन महाराज, म त भोकले मरेको हुँ । मैले आत्महत्या गरेको होइन ।’ तर उनले भने, ‘तिमी ढाँट्दै छौ । तिम्रो देशको अन्नमन्त्रीले तिमीले आत्महत्या गरेको भनेर लेखेको छ । तिम्रो शरीरको पोस्टमार्टमबाट यो प्रमाणित भएको छ ।’ अनि जब मैले महाराज ! यो रिपोर्ट नै झुट्टा हो, मेरो पोस्टमार्टम नै भएको छैन, मलाई त जलाइएको थियो र त्यसको दस दिनपछि संसद्मा प्रश्नोत्तर भएको थियो भने के मेरो खरानीको पोस्टमार्टम भएको थियो ? भनें, भगवान् त झन्डै आकाशबाट खस्दाखस्दै बचे । अनि मैले उनलाइै पुरै कुरा विस्तारपूर्वक सुनाएँ ।

लौ, तिमी पनि सुन । म कसरी बाँचेँ, कहाँ बसेँ र कहाँ मरेँ भन्ने तिमीलाई थाहा छैन । संसार यति ठुलो छ कि त्यहाँ कसैले कसैको हिसाब राख्दैन ।

अनि तिमीलाई के थाहा जब मेरो सास चल्दै थियो तब पनि म जिउँदै थिएँ भन्ने कुरो ? म कुन अर्थमा जीवित थिएँ भने म दिनदिनै मृत्युलाई पन्छाउँदै जान्थेँ । वास्तवमा म त जन्मेपछि एक क्षण मात्र जीवित थिएँ, दोस्रो क्षणदेखि त मेरो मृत्यु आरम्भ भयो । अनि बजारको त्यो आलिसान अट्टालिका त चिन्छौ नि ! हो, त्यसैको पछाडि एकापट्टि त शौचालय सफा गर्ने ढोका छ र अर्कोपट्टि गारासितै टाँसिएको मेरो झुप्रो छ । अट्टालिकाको मालिक मेरो झुप्रो पनि भत्काएर त्यहाँ पनि शौचालय बनाउन चाहन्थ्यो । यदि म मरेको हुन्नथें भने गरिब मान्छेको झुप्रामाथि अमिर मान्छेको शौचालयको विजय पनि यिनै आँखाले देख्ने थिएँ । अब त तिमीलाई मेरो स्थानबारे थाहा भयो होला ! अनि मान्छेलाई भन्दा बढी त तिमी अट्टालिकालाई चिन्छौ । अट्टालिकाको माध्यमबाट मान्छे चिन्न त तिमीले खुबै जानेका छौ ।

हो, त्यसै झुप्रामा बसेँ म । मेरो वरिपरि अन्नैअन्न थियो । पर्खालको पल्लोपट्टिबाट जुन मुसा यता आउँथे ती दिनदिनै मोटाउँदै जान्थे । दुई दिनसम्म त ती यता किन आएनन् भने ती निस्किने बाटो बनाउँदै थिए पहिलेको बाटो साँगुरो भएर । तर पनि म भोकै बसेँ । बेकार थिएँ । एक सेर अन्नलाई दस रुपैयाँ पथ्र्यो । योभन्दा त मेरा लागि मृत्यु सस्तो थियो ।

आखिर मेरो मृत्यु भयो । जुन दिन भयो त्यस दिन अट्टालिकाको पल्लोपट्टि जुन रइस थियो त्यसको छोराको विवाह थियो । निकै अमिर थियो । उससँग हजारौँ बोरा खाद्यान्न छ भन्ने कुरो पुरै गाउँलाई थाहा थियो । तर कसैले केही भन्दैनथे । पुलिस उसैको रक्षा गथ्र्यो । अनि त्यस दिन मेरो काल बिस्तारै काला पन्जा फिँजाउँदै आउँदै थियो । मेरो पेट बटारियो । आँखा धमिलिए । पर्खालको पल्लोपट्टिबाट पक्वान्नहरूको सुगन्ध आइरहेको थियो । सन्तोष के भयो भने मेरो मृत्यु पक्वान्नहरूको बिचमा भयो !

मर्नुभन्दा केही पहिले मेरो प्यारो कुकुर जबरदस्ती पर्खालको पल्लोपट्टि छिर्‍यो र खानेकुरो खायो । मालिकले उसलाई कसेर एक लौरो हिर्कायो अनि त्यो कुकुर कराउँदै कराउँदै मेरो नजिकमा आएर फालियो । कराइरह्यो, कराइरह्यो । मेरो पनि प्राण निस्किँदै थियो । तर मलाई त्यस जनावरका अघि चिच्याउन पनि लाज लाग्यो । यता मेरो पेट अन्तिम पटक निमोठियो र पन्छीले पिन्जरा छोडिदियो । उता मेरो कुकुरको पनि सास रोकियो । लौराको चोट निकै मर्ममा परेको रहेछ । दुवै मर्‍यौँ र सँगसँगै मर्‍यौँ । फरक कति मात्र छ भने त्यो खाएर मर्‍यो, तर म नखाएरै मरेँ ।

उता जन्ती हिँडे । यता पोडेहरूले मलाई टिनको गाडीमा हालेर लतारे । सडकको उतातिरबाट अमिरको छोराका जन्ती जाँदै थिए भने यतातिरबाट मेरो यो सरकारी अर्थी ! सरकारले खाने व्यवस्था त गरेको थिएन तर मरेकाहरूको शवव्यवस्थापनको काम भने निकै व्यवस्थित रूपले गरेको थियो । उता जन्तीको पछिपछि मङ्गलगान भइरहेको थियो भने मेरो लासका पछाडि रोइदिने एउटा मान्छेसम्म पनि थिएन । यस्तो सजिलोसित मरेँ कि कसैलाई कुनै कष्ट भएन । कुकुरलाई पनि भएन । जन्ती पुगिसकेको थियो । पटाकाका गोलाहरू पड्किरहेका थिए भने यता जलाउने दाउराको अपर्याप्तताका कारण मेरा हाडहरू चड्किरहेका थिए ।

यसरी मरेँ । अनि मरेर जब यहाँ आएँ र मलाई नर्कमा पठाइयो तब पनि मलाई कुनै दुःख लागेन । मैले प्रतिवाद गर्न सिकेको पनि थिइनँ र यो ठाउँ पनि म जिन्दगीभर बसेको त्यो ठाउँभन्दा कुनै अर्थमा खराब थिएन ।

भगवान्ले कथा सुने अनि भने, ‘तिमी भोकले मरेका हौ नि ! फेरि पनि तिमी नर्कमा नै बस्नेछौ । अनि यो कुकुर स्वर्गैमा बस्नेछ । अनि यो तिम्रो छेउको कोठो त्यो असती मन्त्रीका निम्ति खाली गरिने छ ।’

मैले पाउ समातेँ र भनेँ, ‘यो कस्तो न्याय हो भगवान् !’
उनले भने, ‘मूर्ख ! कायर !! तँ त कुकुरभन्दा पनि तुच्छ रहेछस् ! बिचरो कुकुर त पर्खाल नाघेर भए पनि गयो र खाना खाएर आयो । अनि तँ मान्छे भनिने छाती पिटेरै मरिस् ? के तैँले पर्खाल नाघ्न सक्दैनथिस् ? पर्खाल भत्काउन सक्दैनथिस् ?’

‘तर भगवन्.. !’ मैले भनेँ, ‘..मैले त्यो पर्खाल कसरी नाघूँ ? कसरी भत्काऊँ ? के त्यसो गरेको भए पाप हुँदैनथ्यो ?’
भगवान्ले रिसाएर भने, ‘पापपुण्यको अल्झामा अल्झिने पानीमरुवा ! त्यो पर्खाल के मैले बनाएको हो र ? सारा पर्खालहरू मान्छेले नै ठड्याएका हुन् । अनि तँ ती पर्खाल भत्काउने कुरामा पापपुण्य हेर्छस् ? मूर्ख ! तेरो कुकुर बरू तँभन्दा बढी बुद्धिमान् रहेछ । त्यो पस्यो, खाना खायो बरु पछि लौराको पिटाइले मरेर यहाँ आयो । त्यसमा त मनुष्यत्व रहेछ तर तँमा त पशुत्व पनि रहेनछ । मैले तँलाई बुद्धि दिएको छु , हातखुट्टा दिएको छु र कार्यशक्ति दिएको छु । तर तँ अकर्मण्य ! लाछी ! किराभुसुनाझैँ मरिस् । मानिसहरूले त मलाई साह्रै निराश पो बनाए छि ! अब भने म कुकुरै कुकुर निर्माण गर्ने विचार गर्दै छु । तिमीहरूजस्ता अकर्मण्य, कायर, भीरु अनि मूर्खहरूले नर्क नपाएर के इन्द्रासन पाउँछौ त ?’

मलाई नर्कमा घचेटियो । अनि म यस कुनाबाट तिमीलाई भन्दै छु कि हे देशवासीहो ! मजस्तो गरी नमर्नू, मेरो कुकुरजस्तै गरेर मर्नू ।

०००
भैरहवा
परसाईं रचनावली २, ‘मै नर्क से बाेल रहा हूँ ’बाट नेपाली अनुवाद