नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

देवीप्रसाद चापागाईं :

हिँड्नु हुन्न ? तपाईंको यो बानीले आफैं खतम हुने हो । शौचालयदेखि प्रतीक्षालयसम्म, बागदरबारदेखि स्याल दरबारसम्म, सिंहदरबारदेखि बाख्री दरबारसम्म, सगरमाथादेखि मारियानाट्रेन्चसम्म, ह्यातुङदेखि नायरासम्म जीवनको स्वाद पाउन नहिँडी त सुखै छैन । नहिँडी चुप बसे तपाईँको उदरको भोक्सी भर्ने जिम्मा कसले लिएको छ त ? खुरुक्क कान समाउनुहोस् हिँड्छु बाबा भन्दै । नभए समयले तपाईंलाई नदुगुराईं छाड्ने वाला छैन ।

जतिसुकै बसेर नै समाधान खोज्छु भन्ने पात्रले अन्तत दुई गोडालाई टुकुटुकु नहिँडाइ सुखै पाउँदैन । भान्साकोठा होस् या शौचालय या प्रियतमलाई भेट्न पनि उसले नहिँडी त ? अब ‘जोजससँग सम्बन्ध छ’ भन्ने निवेदनको व्यहोरा लागू भइहाल्यो अब नहिँडी धेरै पो पाइन्न । धागडान विद्वान-विदुषी अर्थात् सफल वैज्ञानिक वा कृति समीक्षक सबैले हिँडेर नै आवश्यकता र खनखाँचो पूरा गरेका छन् । नहिँडौ भन्ने तपाईंको अल्छ्याई प्रवृत्तिलाई किन राँको नझोस्ने ?

अब भन्नुहोस त ? हाम्रा शरीरका अङ्गहरूले हिँडेर नै कार्यसम्पादन गरेका छन् । कानले आवाज आवाजसम्म, आँखाले दृष्यदृष्यसँग कुदेर नै कार्यसम्पन्न गरेको देखेकै हौंला । किड्नी, फोक्सो, मुटु, कलेजो निरन्तर आफ्नो कर्ममा कुदिरहेकै छन् । आमाशयले प्राप्त खाद्यपदार्थबाट प्रोटिन, कार्बोहाइड्रेट, खनिज र भिटामिनलाई अलग्याउँदै शरीरका विभिन्न भागमा कुदाइरहेकै हुन्छ । अब नहिँडी कार्यसम्पन्न गर्दछु भन्ने लिँडे या पुच्छ्रे तर्कले तपाईं काम लाग्ने मानवाकृतिमा दरिनु होला त ? मनकै कुरा गर्नुहोस् । संसारमा सर्वथा द्रुतगामी मन हो भन्ने बाधे झाप्पु युधिष्ठिरले चखाएकै हुन् । आजको जेट्प्लेन, मेट्रोरेल हिजोको । पुष्पक विमान भन्दा पनि छिटो कुद्छ यो मन । निमेषभरमा अमेरिका पुग्छ तत्क्षणमा नै ग्रीस । भुरानबाट एकैछिनमा अस्ट्रेलिया । घरी छोराबुहारीको खबर बुझ्न न्यूजिल्याण्डमा त तुरुन्तै छोरीको सूचना लिन फिनल्याण्ड । केही क्षणमा मन रसिया युक्रेन युद्धमा पुग्छ त फेरि द्वापर युगको भीमसेनको गदायुद्धमा अनि कालयवन कृष्णको कुदाकुदमा । फेरि लगत्तै श्रीमतीले जुत्ता किनेर ल्याइदिन दिएको १००० रुपैयाको आफ्नै खल्तीको नोटमा । केही छिनमा एटिएम कार्ड खल्तीबाट गायव भएको पूर्वस्मृतिमा । अब घोत्लिनुस् त नहिँडी संसार चल्दो रहेछ त ?

हिँडाइको प्रकृति व्यक्तिपिच्छे फरक देख्नुहुन्छ । कोही खरायो मृग बिर्साउँछन् त कोही अर्ना र बँदेल । कोही लुरुलुरु त कोही लुसुलुसु । कोही बेतोडले त कोही अडिइअडिई । कोही खुब वरिपरि नियाल्दै मोटरबाइकको गेयर चेन्ज गरेझैँ । कसैको सानोतिनो झिनामसिना काममा पनि हस्याङफस्याङ गर्दै वातावरण धमिल्याउँदै कुदेको देख्छौँ । सबैलाई चासो लाग्ने त्यस्तो हिँडाइको उपलब्धि थोरबहुत मात्र हो । हगाइभन्दा के जाति ठूलो भन्ने उखान त्यस्ताको हकमा लागू नभए कसलाई सुहाउला त ? हिँडाइको प्रकृतिले व्यक्तित्व मापन गर्न सकिने राय आधुनिक विज्ञानले पनि पुष्टि गरेको छ । दर्शनादिञ्गज वा दार्शनिकहरू आफ्नो लक्ष्यलाई तारो बनाएर एकोहोरो मनमस्तिस्क हिडाउँछन् । माइत आएकी छोरी घर गएको झोकमा ज्वाइँको हिँडाइको पनि विश्लेषण गरेका छन् कतिका ससुरालीले ।

मेरी महातारीको वाणी बाल्यकालमा बारम्बार सुन्थेँ म । बाबु ! कमिलाले त मुखमा माटो बोकेर गोलो बनाउँछ त्यो जाबो किराले । ठूलाले ठूलो काम र सानाले आफूले सकेको काम गरेर मात्र पो परिवार हिँड्न सक्छ। अब के चाहियो ।खुब हौसिन्थें म त्यस पछि। बिर्सिहाले भने आमाले हिँडेर आएर त्यही सम्झाउनुहुन्थ्यो । म पनि यताउति हिँड्दै अर्थवोध गर्थे। अब त्यो वाणीबाट के बुकिन्थ्यो भने कुद्नु भनेको हस्याङफस्याङ गर्दै हिँड्नु मात्र होइन लक्ष्य केन्द्रित योजना र क्रियाकलाप पनि हिँडाइ हो । अब नहिँडी बस्छु भनी सुख मिल्ला ? मनभित्र तीन मुरी कुरा भए पनि नहिँडी त त्यो पूरा हुन नै सक्दैन । मैले अन्याय बोलैँ त ? मर्ने मरिदिन्छ बाँच्नेले सद्गति गर्न हिँड्नै पर्‍यो । बसेकै थलामा सबथोक पाइने भए किन हिँड्ने दुःख बेसाउनु पर्थ्यो र ? मन पनि कुद्छ । मन कुदेको छ भन्दै शरीरलाई कुदाउनु भएन भने तपाईं अल्छीको पिण्ड बन्नुहुन्छ, छेपाराले मन धेरै कुदाउँछ नि । तर के गर्नु शरीर नहिँडाए पछि जहाँको त्यहीँ । अनि जन्मिन्छ छेपारको उखान अनि किस्सा । यसको मतलव तपाईँको त के मेरो गोबरगणेश बुद्धिको पनि अपरेशन हुनु पर्‍यो कि परेन ?

हिँड्ने कुरामा अल्छ्याई गर्नेहरूलाई अबुझ अर्थात अज्ञानीको संज्ञा दिँदा किन दोष व्यहोर्ने ? हरेक कुरामा पहिला मन कुदाउनु पर्दैन ? मनको निश्चयले शरीरका अन्य अङ्गको आन्तरिक घोडादौड आरम्भ हुन्छ । मुटु तीव्र गतिमा चल्न सुरु गर्दछ । रगत खहरेमा बाढी आएझैँ हतारमा हुन्छ । पेट इनर्जी प्रेषित गर्न औताउँछ । थप इनर्जी जोहो गर्न हतार भइहाल्छ उसलाई । दिमाग अन्तरिम आदेश, फैसला वा पूणर्पाठका लागि इजलास गठनमा पुगिसक्छ । अनि सिङ्गो शरीर यसरी तयारी अवस्थामा हुन्छ । अब शौचालय जान पनि नहिँडी सुखै पाउनु हुन्न । हिँड्दिनँ भन्ने अभिव्यक्ति दिनुहुन्छ भने संसारका यावत नकारात्मक अर्थबोध युक्त यावत विशेषण वा उखान तपाईंकै लागि हाजिर हुन्छ । पानी मरुवा, कुम्भकणर् जुम्सो, थिचुवा, अल्छिको पिण्ड, अल्छी तिघ्रो स्वादे जिब्रो, दिन उजेली सुती बिताइ रात उजेली विस्कून सुकाइ अब भएन फसाद ।

स्वास्थ्य विज्ञानले पनि हिँडाइलाई स्वस्थताको आधार मानेको छ । मर्निङवाक र इभिनिङवाक पनि विज्ञानकै देन हो । मन र शरीर सँगसँगै कुद्नु पर्ने अरे । अल्जाइमर्स दाउ हेरेर बसिरहेको छ मन नकुदाउनेमाथि । कल्पनाशीलता, सिर्जनशीलता को जग नै मन । मन फर्किएर आएन भने पो समस्या। जब जुन गतिले हिँडेको फर्किएर त्यही गतिमा आफ्नै घरमा आए पछि त कुरा नै खतम। अब निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ । कुद्नु वा हिँड्नुका अनेक फाइदा छन् । मान्छेको मात्र के कुरा प्रकृतिलाई नै नियाल्नु होस् त कहाँ कुदाइ छैन ? अब पालो तपाईंको निष्कर्ष दिने ।

जीवनका हर गौँडामा हिँडाइ र कुदाइकै कारण उपलब्धिका दृष्टान्त देखेर पनि यसको सोह्रै आना समर्थक नबनी किन गजक्क पर्नु भएको त ? हिँडाइ र कुदाइबाट बडेमानका भारी उचाल्न सक्छौँ । पशुपतिको जात्रा सिद्राको व्यापार भनेझै धेरै थोक एकै पटक जुरुक्क बोकेर कुद्दा ल्वाङ देखि जाइफल ओखर आदिका भारी हाल्न सक्छौँ । हनुमानले ओखती नचिनेकोमा खिल्ली उडाउने तपाईं हामीलाई के थाहा ? एकोहोरो एक सुरे नबनी हिँड्दा बहुआयामिकताको मूल्य नै कति कति ? हनुमानले एउटा घतलाग्दो जीवनदर्शन मानवका लागि छोडेका पाठ हो । जता गए पनि एउटा मात्र कुरामा ध्यान दिएर कुद्नु असफलता बढी हात लाग्ने दृष्टिकोण पोखेका छैनन् त ?

एक पटकको मेरै गथासो सुन्नुहन्छ कि के ? बुढिया घरमा नभएको बेलामा मैले नै खाना बनाएर खुवाइवरि स्कूल पठाउनुपर्थ्यो । वोर्डिङको सिष्टम यहाँलाई थाहा नै छ । पढाइभन्दा बढी क्रिम पाउडर । स्टोभ बान्नुपर्ने ग्याँस चुल्हो थिएन ०५५/५६ सालतिर । थियो भने पनि पहुँचवालासँग मात्र । म आषाढ-श्रावणको समर भ्याकेसनमा प्रायः काठमाडौँ जान्थें। बुढियालाई खेतीपाती लगाउन गाउँ पठाइदिन्थेँ । स्टोभ बल्दाबल्दै कहिले सानो र एकोहोरो हुन्थ्यो पीनले घोच्नुपर्ने । एकनास नबलिदिने । पहिला भात पकायो । त्यसपछि दाल तरकारी पालैपालो पकाउँदा आठ बजेदेखि पकाउन सुरु गरेको म बबुरो साँढे नौ सम्म पकाएको पकायै हुन्थेँ । बच्चालाई पौने दशमा पठाइसक्नु पर्ने । ममी भए कति छिटो गर्नुहुन्थ्यो बुबा त छोरी निशाले एक दिन प्वाक्कै भनी । बुढियाको सबारी भयो एक दुई दिनपछि। कसरी पकाँउदी रहिछ जैरीले भनेर यसो कोठामा काम भएको निहुँ बनाएर छेउछाउतिर घुमिरहेँ ।

आज बूढो खुब रत्तिए त भन्ने पनि लाग्यो होला । म हुस्सु त जिल्ल । उनले त एउटा बाक्लो स्टिलको गिलासमा दाल र पानी हालेर भातको कुकर भित्र हाल्दिरहिछिन् । भात पाक्दा गिलासभित्रको दाल पाकिसक्दो रहेछ । कुकरको सिठ्ठी खुलेपछि गिलास झिकेर कराइमा खन्याउने र झान्ने । अनि तातो पानी हालेर दाल तयार पार्ने । भात पाकुञ्जेल तरकारी काटकुट पारी मसला सिलौटामा पिनपान पारी ठिकठाक । तरकारी पाक्दैछ त्यसबेला अन्य खुद्रामसिना काम र छोरीको कपाल कोरि बाटी गरिसक्ने । अब हनुमानले वाणको प्रहारबाट घायल लक्ष्मणलाई एक थोक ओखती मात्र हो र अरुका लागि वात, पित्त र कफको ओखती एउटै कुदाइबाट सम्पन्न गरे कि गरेनन् ?

नेपालीको एक बिसौलीको खोपडीमा यस्तै सद्बुद्धि छिरे कस्तो हुन्थ्यो होला ? पीच गरेको एक वर्षमा नाली राख्न पीच भत्काउने । नाली काटिसकेको ५ महिनामा बिजुलीको भूमिगत तार बिच्छ्याउन फेरि नाली पनि भत्काउने । ६ महिनापछि पीचको गुणस्तरमा न्यूनता भन्दै पीच नै सबै खत्तम पारेर पुनः पीचको नवनिर्माणमा दौडिने । एकै पटक हनुमानले पहाड उचालेझैँ समग्र समस्याको अध्ययन गरी हनुमानले झैँ एकैपटक भारी बोक्ने नेता र त्यसलाई सघाउने जनता नहुन्जेल पारा उही होइन त ?

०००
दक्षिणढोका, काठमाडौं