नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

रामप्रसाद अर्याल अविराम :

उनी फिर्केर आईन् । उनको नाम फिर्कौली रह्यो । मानिसलाई जे हो- त्यो भन्न मन लाग्छ तर भन्नु हुँदैन । चोरलाई चोर घूस्याहालाई घुसखोर भन्नु हुँदैन । नपढेकालाई पन्नित भन्नुपर्छ । गाडी चलाउनेलाई गुरु भन्नु पर्छ । हिडुस् भन्नु पर्नेलाई उडुस, दगुर्नेलाई बस भन्नु पर्छ । मालिकले हुने नहुने काम अह्रायो भने पनि हस भन्नु पर्छ । तब मात्र गर्जो टर्छ । धन नहुने धनबहादुर मन नहुने मनबहादुर र गन समाउन र पैसा गन्न नजान्नेको नाम गनबहादुर हुन्छ । राष्ट्रलाई अशक्त बनाउने सशक्त राष्ट्र भक्त हुन्छ, यो देशमा ।

यो घरका भान्सेले भाँडा बजाउन थाले त्यो घरका मान्छेले कान ठाडाठाडा गराउँथे । छिमेकीका आँखा चनाखा हुन्थे । साँढेहरू जुधेको लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध छुँटेको हेर्न रुचाउने छुस्केराहरू सर्वत्र व्याप्त छन् । मान्छेको जात बाँचे पछार्छ, मरे गोहीको आँसु झार्छ ।

उनको लोग्ने गरिब मात्र होइन हरिप पनि थियो, मख्खीचुस कन्जुस । अल्छीको पिण्ड । उनी थिइन् खुच्याई बाइफाले, मुख छुरा, तिउन चखुवा । जुम्साको जुम्रा मार्न भन्दा धुम्साको नाकका जुका झार्न मजा हुन्छ बुझिस् । उनको मुखमा झुण्डिएको शब्द । चिम्साकी जोई बन्दिनँ बरु पहलवानको ढोई बन्छु बुझिस् । तँसँग बस्दै बस्दिनँ भनेर हिंडिन् । घरमा बस्दा भाडाकुँडा कुच्चिए, नाकका डाँडी भाँच्चिए ।

कर लगाएर राख्ने कुरा पनि होइन, नारी स्वतन्त्रताको युगमा । दुई चार दिन आनन्द मान्यो लोग्नेले । सोच्यो आफ्नो खुसी गर्न पाइने । तर केही दिनपछि ऊ आत्तिइ सकेको थियो । दिनमा यताउता गरेर दिल बहलाए पनि रात काट्न मुस्किल । न्यास्रो मान्न लाग्यो जीवन । एक्लै फगत एक्लै । तातो चिसो गरेर खान त दिएकै थिई । मैरे गल्ती, कल्पना गर्न थाल्यो फर्केर आउली ?

केही महिनापछि ऊ आई । ढोका ढक्ढक्याई । ऊ भित्रभित्रै डरायो । को हँ यो मध्ये रातमा ? म के म तिम्रै जातकी तिम्रै आँतकी मान्छे । साउतीकोे बोलीले उसले ढोका खोल्यो । देख्छ आफ्नी जोई । अब कहिल्यै फर्कन्न भनेर गएकी थिइस्, अहिले किन आइस् ? प्रश्न सोझ्यायो लोग्नेले ।

अन्त काँ गएकी थेँ र ? उही पुराना दोस्तीसँग कुस्ती खेल्न त हो नि ? त्यता हारेँ, यता तिमीलाई जितेर आएँ । आऊ मसंँग अब नडराऊ । मध्ये रातको शुभ साइतमा सन्धि सम्झौता गरौँ । सहमतिका बुँदा बनाम । तेरो के विश्वास गतिछाडाको लोग्ने बम्कियो ।

आफ्नो विश्वास आफैलाई छैन ? को, कहाँ, कति खेर के हुन्छ कस्ले भन्न सक्छ ? महत्वपूर्ण कुरा त वर्तमानको हो । तिमी वृक्ष म हरियो लहरो । तिम्रो साथ मेरो हात, तिम्रो बाली मेरो खेत अनि त फल्छ लहलहाउँछ बाली ।

कता कता बात्तिएकी, कतिसँग पात्तिएकीको के को आड के को भरोसा ? “कस्ता कस्ता कहाँ गए मुसाका छोरा दरबार” मुख छुरा चलाउँछ तरबार ,यस्तीसंँग के चल्ला र मेरो घरबार । जुम्सो जुर्मुरायो । घरको कुकुर बलियो हुन्छ नै । ठिक भन्यौ बुढा अहिले दरबार पस्ने भनैकै मुसाका छोराहरू हुन् ।

अहिले तिनीहरूको खुबी बखुवी छ । अर्थतन्त्र चलाउन अमनचयन जलाउन उनीहरूकै हात छ । शिशी टिभीको तार काटेको भ्रष्टाचारको फाइल साटेको सुनेनौ थाहा पाएनौ ? कति कति कुरा पत्ताएर गयो, कति कति बत्ताएर गयो । तँ जस्तो गाउँ सहर चहार्नेलाई पो धेरै कुरा थाहा हुन्छ र ? तर धुइरो धुइरो मैले पनि त सुनेको छु । कुरा गरेर माने नलाग्ने कुरा गर्दै नगर्नु भनेर मात्र हो पेट नखोलेको । मनको कुरा नबोलेको । देशको ढिकुटी खोक्र्‍याउने र काम नगरी गोव्य्राउनेहरूकै विगविगी छ अहिले, हाम्रो देशमा । यति कुरा त म पनि जान्दछु । डुकुरे मुसाहरूले त बरु सहकारीको, ढुकुटीको धन, निजी ढुकुटीमा सारे, देश भित्रको पैसा देशैमा नै ओसारे । तर ठुलाठुला ढाडी मुसा र छुचुन्द्रा छुचुन्द्रीहरूले ढिकुटी लुटेर थुपारेका अन्न बस्त्र, सरसामान, गरगहना सहित भौतिक र बौद्धिक सम्पत्ती समेत बेचबिखन गरेर बसाई सरेर पो मारे त । हाम्लाई मात्र होइन गाउँ सहरै रित्याएर खतम पारे त ।

हेर बुढा ! अहिलेको जनसंख्या घटेको बेलामा तिमी र म मिलम् । जनसंख्या त्यसै पनि रित्तिँदै छ । मलाई भित्र्याएनौ भने रित्तै बसौला । कन्या भनेकी लक्ष्मी हुन्, घरकी शोभा । घर उजेलो पार्ने जहान सपार्ने नारी नै हुन् । अहिले तिम्ले झैँ अबुझ बन्दा गर्भमै हान्दा छोरीको संख्या कम छ । फेरि तिम्रो खुवी नै के छ र ? अर्की ल्याउने ।

बेला टल्न लाग्यो के ही त बोल ? के बोलम तँ जस्ती मुखाले चोथाले स्वास्नीसंँग । मन लाग्दा नानाथरीका आरोप लगाएर गइस् । अहिले लुत्रेकान लगाएर रुझेको बिरालो झै आइस् हैन ?

तिमी पनि उस्तै म पनि उस्तै जाम सुस्तै सुस्तै भनेर आएकी हुम् । आफ्नो निष्ठामा अड्न सकिनँ । रणचण्डी बनेर लड्न सकिन । वृन्दा बन्दा विष्णुले झुक्याए । सीता बन्दा रामले आगोमा हुत्याए । वनमा खेदे । द्रौपदीको चीरहरण गरे । त्यो त उहिलेको कुरा । आधुनिक युगमै पनि योगमायाहरूले जलसमाधि लिन बाध्य पारे । तिम्रो समान्तवादी समाज राम्रो काम गर्नेको खोइरो खन्छ । नाङ्गो खुट्टा हिँडेको देख्यो भने सिसा फोरेर बाटोमा छर्छ । फोहोर सफा गर्नेलाई काँडाले कोर्तछ । यति धेरै कुरा काँट सिकिस् हँ ?

काँट सिक्नु नि ! व्यवहारमा परेर जानेकी हुम् । यति मात्र कहाँ हो र ? अहिलेको उपभोक्तावादी जमानामा चिउरी चुसे झैँ चुस्छ र रस सकिएपछि रछानमा फ्याँक्छ । नाना थरीका लाग्छना लगाएर । तिमी जस्ता झुम्राले त पुरुषत्वको हैकम चलाउँछौ भने अरुले के बाँकी राखून् ।

एउटी नारीलाई आमाको रुपमा हेर त- त्यहाँ दया, माया र करुणा पाउँने छाैँ । श्रीमती, अर्धाङ्गिनीको दृष्टिले हेर्यौ भने समर्पण, छताछुल्ल, चञ्चलाश्री, परम आनन्द भेटाउने छौ । उपभोग्याको रुपमा हेर्ने आँखाले राम्रा कुरा कहाँ देख्दछन् र ? त्यसै भनेका हुन र पाकापुस्ताले ।

ए तैँले मलाई केही नजान्ने ग्वाँचे बनाइस् । तै आफै कति पल्ट क-कसकहाँ जाँदै फर्किदै कति गनाइस् ? थाहा छ ? अझै ठुला कुरा गर्छेस् ।

ल सुन मैले व्यक्तिको वृत्तिको होइन प्रवृत्तिको कुरा गरेकी हुँ । पखेटा लागेको चरी चाराको खोजीमा दिनभरी वन चहार्छे । गाई, बाख्रा दिनभरी चरनमा वनकै शरनमा जान्छन् । साँझ आफ्नै घर फर्किन्छन् । कति कामको खोजिमा गएका भरिला बाकस बोकेर आएका हुन्छन् । कति सारसाैँदो गएर खुट्टा काटेर, बैशाखी साटेर फिरेका छन् ।

समुद्रपारि जानेहरू बाकसमा झारिएका छन् । आफ्नो बाटो आफ्नै पाटो र आफ्नै माटो सम्झिएर आएकी छु म । निधार खुम्च्याएर सम्झ त हो कि होइन ? त्यो त हो । यतिका कुरा जान्नेले कति धेरै कुरा गरेर हिँडेकी थिइस् । लोग्नेले भन्यो ।

त्यति खेरको परिवेश मान्छेमा रिस, आवेग संवेग, उत्तेजना घृणा प्रेम र सद्भाव आइरहन्छन् । रिसको बेलामा कस्ले पो वेद पढ्छ र ? दुःख र पीडालाई सुख र आनन्दमा बदलौं भन्न आएकी हुँ । नारीलाई सम्मान गरी हेर त त्यहाँ प्रेम र बात्सल्य पाउने छौ । होइन अन्याय, अत्याचार गरे रणचण्डी बनेको पनि देख्ने छौ । हेराइ तिम्रो ।

हैन कति लामो कुरा गरेकी हाम्रा नेतालेझैँ । व्यवहारबाट सिकेर परेर यति जान्ने भएँ । लोग्ने बोल्यो- अरुकुरा भोलिभोलि गरे हुन्न ? आजै सक्नु पर्यो नि ! बस भन्न त अझै सक्या छैनौ । आफ्नै घर आफ्नै मान्छे बस् भन्नु पर्छ र ? लोग्नेले कुरा प्रष्टसँग गर्यो । श्रीमतीले भनिन् सहमतिका बुँदा बनाम् ।

फिर्कोलीले कुरा अगाडि बढाइन् । निष्ठामा बिष्ठा परेका बेला जे जसरी हुन्छ, कमाउ खाउँ । जोगाउँ सात पुस्तालाई पुर्‍याउँ । नैतिकता र सिद्धान्तको रट लगाउनेहरूको सेखी सफाचट् भएको देखेकै छौ । सरकारी ज्वाइँहरूको काम विल मिलाम खाम भन्ने महावाणी अफिस प्रवेश गर्दादेखि नै सुरु हुन्छ । अहिले उनीहरू दक्षिणा थोरै भयो भन्न थालेका छन् । दक्षिणा पनि मागेजति दिन सकिन्छ र ? थिति बिग्रेर बेथिति मौलाउँदा के के सुन्नु पर्छ के के ।

खोला जता बग्छ त्यतै लागे तरिन्छ । बिपरित दिशातिर लागे मरिन्छ । स्वच्छ हुनु विशुद्ध हुनु, नैतिकवान बन्नु, चरित्रवान बन्नु भनेको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता विपरित छ अहिलेको युगमा । युजे पोत्तरको मानिसको अन्तर्राष्ट्रिय जाति हुने छ भन्ने बहु चर्चित गीत गाउँदै आएका छन् हाम्रा अगुवाहरूले । त्यसको अक्षरस पालना गरेकै छन् । देशका युवाहरूलाई अन्तर्राष्ट्रमा पठाएका छन् । कतिले विदेशी सुकुमारीको सुकुमार बनेका, कुमारग्रह कटाउने अवसर पाएका छन् । हाम्रा चेलीहरूले विदेशीका विस्तरा सजाएका र यौवन भजाएका छन् । वर्णशङ्कर जाति, हाम्रा नाति सबैभन्दा योग्य, सक्षम र प्रतिभाशाली हुनेछन् रे भन्ने वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ ।

त्यसो त बाहिर गएकाहरू घरमा फर्किएर को आउँदैन र ? अहिले केही मानिसहरूमा आफ्नो पुरानो घर सम्झिएर फर्किने क्रम जारी छ । उदाएको घाम, अस्ताएको घाम र आयाराम गयाराम निरन्तर चलिरहने कुरा हो । ठुला घरका चहलपहल अर्कै साना घरका रहलपहल पतझडको रोगले निखुर्कै ।

देशमा ठुला काण्ड मच्चाएर बन्दीगृहमा आराम गरेर बसेका भए पनि उनीहरू फर्केर आउँदा फूलमाला र अविरजात्राले स्वागत गर्ने चलन छ । पल्ला घरको नरे ओल्लो घरमा सरे भनेझै तिहुन चाख्दै हिँडनेहरू पनि घरमा भित्रिन र इत्रिन चाहन्छन् । उनीहरूको भित्री स्वार्थ नबुझी गद्दादार आसनमा बसाएर दुनियाँ हँसाएका छन् । वनसाङ्ला घरमा पसेपछि घरसाङ्लाको विचल्ली हुन्छ नै । बाहिर बाहिरको खाना चाख्दै हिँड्नेलाई घरको सादा खाँदा खायस पर्दैन, त्यो चाहे पायसै किन नहोस् । तर नयाँ भित्रिएको भान्से सम्पन्नतामा पौरन पाएपछि बौरन थाल्दछ । समस्या त ग्यास्टिकको बहाना बनाएर दलबल सहित विदेशको सैर गर्न पाइने हो ।

विद्यमान परिस्थिति मिलापको हो । मिल्न नसक्नेलाई भने विलापको हो । सुनेकै छाैँ नि घर पहिरो गएको कोकोहोलो । मिलाप सजातीय र विजातीय भए अझै राम्रो हुन्छ । कुँडे भरिको दुध छाली सहितको तर मार्न पाइने । ठुलाठुला कोठा, चोटा, चहार्न पाइने । अड्बाङ्गे कुरा गरेर सिद्धान्त र इमानका कुरा झिके सजातीय नै भए पनि गद्दीबाट गलत्याउन सकिने । एकता कलियुगको विशेषता नै हो । उत्तर आधुनिक शैली हो, भखरै प्रतिपादन गरिएको ।

राष्टवादको राग दिलैदेखि अलाप्ने र राष्ट्र बिग्रिन लाग्यो भनेर विलाप्ने निमुखा, हरूवा, चरुवा भिखमङ्गाले मात्र हो । गुँड छाडेर बाहिर जाने हुति नभएका लुतेले मात्र । कुनै घरको मुलीले देशको चिन्ता गरेको देखेका छौँ ? चिन्ता गरेर गएको भए देशको हाल बेहाल हुने थियो र ? संस्था दुब्लो व्यक्ति मोटाे, संस्था घाटा भएर टाट पल्टिने व्यक्ति मोटाएर परिपाठ ।

खुबै मनासिप कुरा गरिस् अहिले त । हाम्रा नेताको काया यताको, छाँया उताको हुन्छ । तन आफ्नो र मन पनि आफ्नो भए पो । उतैको इसारामा चल्ने उतैको खुराकीले पल्ने भएपछि समृद्धिको बत्ती कसरी बल्ने हुन सक्छ ? अब सरल भाषामा सरल र तरल कुरा गरम । आफ्नो जन्मभूमि आफू हुर्किएको ठाउँ, खेलेका हिनेका, डुलेका सँगीसाथीहरू आफ्ना आफन्त, जहान परिवारसँग छुट्टिएर विदेश गएर बस्न कसैलाई पनि मन लाग्दैन । तर बस्न खोजेर के गर्ने यहाँ ? बसेर पेट भर्ने वातावरण भएन । खेतबारीमा काम गर्यो, उब्जायो बाँदरले सखाप पार्दछ ।

रोजगारी नारामा मात्र सीमित छ । हरेक क्षेत्रमा भ्रष्टाचार छ, बेथिति छ । नीति नियम छ तर कार्यान्वयन छैन भोको पेटले खान खोज्छ । खाद्यान्न छैन । रोग लाग्दा सिटामोलसम्म पनि छैन । त्यसैले कामको खोजिमा बाहिर गएका आफ्ना सन्तानलाई घर फर्किने वातावरण बनाउन म फर्किएर आएकी छु । यहीँ काम पाउलान् र बाहिर गएका धेरै आफ्नै घर फिर्किएलान् अनि त मलाई “फिर्कौली” भनेर कसैले पनि हेप्ने छैनन् । कि कसो ?

०००

२०८१ कार्तिक ५ , तानसेन, पाल्पा