नन्दलाल आचार्यचार स्वास्नीको पोइ
हर्के हिरासतबाट छुटेपछि गाउँमा उसको नयाँ उखान चल्न थाल्यो- “लुट्ने बेला जोइपोइ, सुत्ने बेला कोही न कोही ।” हर्केचाहिँ त्यो सुनेर नाकको खपेटो तान्दै भाग्थ्यो ।

नन्दलाल आचार्य :
हर्केको कथा उदयपुरको त्यो परेवा उडेको जस्तो गाउँबाट सुरु हुन्छ । त्यो गाउँमा उहिले पोइल जान मन लागेका, तर स्वास्नी भटाभट पाइने तन्नेरीहरूको भलाद्मी गफ कहिल्यै सकिँदैनथ्यो । अनि, त्यही गफको मूलमा हर्के बसिरहेको हुन्थ्यो । हर्केको जिन्दगी भने पिङको झोक्काजस्तो थियो- कहिले एकातिर ढल्किने, कहिले अर्कोतिर ।
उसको घर पनि एकदमै रोचक थियो । चारवटा झ्याल, चारवटा ढोका, अनि भान्सामा चारवटा ठुल्ठूला डेक्ची । मानौं, चारवटा कुलोबाट एउटै पानी बग्छ । तर, त्यो पानी कतै पोखिँदैन । कारण ? हर्केको ‘व्यवस्थापन कौशल ।’ हर्के एक्लैले चार स्वास्नी सम्हाल्नु भनेको पिङ खेल्न हात पनि नचट्किने, पाइताला पनि नथाक्ने जत्तिकै सजिलो मान्थ्यो ।
डल्ला थिई उसका चारै स्वास्नीमध्येको पहिलो । सारा गाउँका खेतका आलीजस्तै उसको फुर्तिलोपन । ऊ अरू नारीको आँगनमा थोरै मात्रामा देखिन्थी । उसले खेत पनि स्याहार्थी, गाईभैंसी पनि चराउँथी । डल्लाको अट्टाहासले मानौं पहाडका बाँसहरू पनि थर्कमान हुन्थे । हर्केको बिहान डल्लाको हातबाट दूध खाएर सुरु हुन्थ्यो । डल्लाले बिहानै कुचो लिएर भुइँमा झाडु लगाउँदा उड्ने धुलोले हर्केको खोकाई सुरु हुन्थ्यो ।
तर, त्यहाँ मात्र कहाँ हर्केको कथा सकिन्थ्यो ।
मल्ला उसको दोस्रो ‘राजकुमारी’ थिई । उसको अनुहार हेर्दा हरिलट्ठक, तर दिमाग भने अग्लो कालीङ्गलाझैं । उसको घरमा कदम राख्दा झ्यालढोका चौबाटोका संकेतजस्ता देखिन्थे । उसले भित्तामा झुण्ड्याएको घडीले पनि समय हेर्दा घामको दिशा सोध्थ्यो । ऊ भने आफ्नो हरित मुस्कानले घर उज्यालो बनाउँथी ।
तेस्रो गल्ला। उसको गफलाई परालको थुप्रोसँग तुलना गर्न सकिन्थ्यो । अति नजिकिएपछि परालले काट्छ, गल्लाको गफ पनि त्यस्तै । घरमा मानौं रगत होइन, गफको नदी बग्थ्यो । उसको कुशलता भनेको सबै कुरा आफ्नो पक्षमा मोड्नु थियो । हर्केले कुनै दिन गाउँलेसँग गरेको एउटा नजानिँदो झूट बोल्ने कुरा थाहा पाएपछि गल्लाले उसलाई ‘झूटको बादशाह’ उपाधि दिएकी थिई ।
पल्ला चाहिँ चौथी । ऊ माटोमा रगत र पसिनाको गन्ध मिसाएर बनाइएको पात्र जस्ती । त्यो ‘भकारीजस्तो’ स्वभावले उसले हर्केलाई चर्को नुनजस्तो टोक्थी । उसका माटाका गमलामा झुलेका मखमली फूलले हरेक पाहुनालाई स्वागत गर्थे, तर हर्केले भित्रभित्रै डर मान्थ्यो- ‘यो मखमली गमलाको तुना झिकिए भने ममाथि खनिन्छ ।’
तर, हर्केको जिन्दगी त्यत्तिकै कहाँ चल्थ्यो।
एकदिन, हर्के बैंकको ऋण लिने कुरा मनमा खेलाउँदै थियो। एक दिनको कुरा, उसले एकैपटक चारवटै स्वास्नीलाई छलकपट गर्ने योजना बनायो । डल्लालाई ‘ठूलो घर बनाउँछु,’ भनेर रिझायो । मल्लालाई गाईको योजना सुनायो । गल्लालाई ‘चम्कने गहना,’ अनि पल्लालाई ‘माइतीको औषधि खर्च’ भन्दै कुरा मिलायो । त्यसपछि, ऋण लिएर ऊ एक्कासी काठमाडौंतिर हरायो ।
त्यसपछि हर्केको जिन्दगी मानौं चंगा उडाउने चर्को हावाको झोक्कामा परेजस्तो भयो । गाउँलेहरूले उसलाई खोज्न थाले । अनि, एकदिन प्रहरीको हिरासतमा भेटियो । हर्के थुनिएको थाहा पाएर चारै स्वास्नी प्रहरी चौकीतिर दौडिए। प्रहरी चौकीको सानो कोठा मानौं फर्निचरले खचाखच भरिएको थियो । त्यहाँ चारवटी स्वास्नी र चारवटा प्रहरी- मानौं चार जोडी बाघ र बाख्राहरू एउटै बगैंचामा परेका हुन् ।
“यो पोइ हाम्रो मात्रै हैन, सारा गाउँकै समस्याको जरो रहेछ ।” चारवटी स्वास्नीले एकै स्वरमा भने ।
हर्के हिरासतबाट छुटेपछि गाउँमा उसको नयाँ उखान चल्न थाल्यो- “लुट्ने बेला जोइपोइ, सुत्ने बेला कोही न कोही ।” हर्केचाहिँ त्यो सुनेर नाकको खपेटो तान्दै भाग्थ्यो ।
०००
बेलका-२, सिद्धार्थटोल, गल्फडिया, उदयपुर, कोसी प्रदेश, नेपाल ।









































मुक्तक
देशमा अनेक लोभलालच, भष्टाचार बढ्दो छ,
गुण्डागर्दी, अन्याय, बेथिति चरम चुलिँदो छ ।
खै कुर्सीका खेलाडीले जनताको पिर बुझेको ?
झुटो भाषणको भरले देश अझै बल्झिँदो छ ?
लक्ष्मी रिजाल,
रुपनगर, सप्तरी ।