नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

हरिशंकर परसाईं :

व्यङ्ग्यानुवाद :: रमेश समर्थन

अचेल जब म गुडको चिया पिउँछु नि तब लाग्छ मानौं म सहिद हुँदै छु । हामी ससाना कुरामा पनि मर्ने र बाँच्ने गर्छौँ । मध्यमवर्गीय मान्छेले चिनी किन्न नसकेर गुडको चिया पिइरहँदा सोचिरहेको हुन्छ, उसको त्यागका अगाडि भगतसिंहको बलिदान त केही होइन । यदि भारतवासीले सन् १९२० देखि १९३० सम्म गुडको चिया पिएका भए १९३१ मा नै देश स्वतन्त्र हुने थियो ।

मलाई गुनासो छैन । देशको ऋण तिर्दै छु । स्वतन्त्रता आन्दोलनमा म जेलमा गएको थिइनँ । जो गए उनीहरू चिनीको चिया पिउँछन् । गल्ती मेरै हो । तर त्यति वेला मलाई अहिले जेलमा गयौ भने पछि चिनीको चिया पिउन पाउने छौ र मज्जाले ‘कन्सेन्ट्रेसन क्याम्प’ चलाउने छौ भनेर कसैैले भन्दै भनेन । यसै देशका नाममा कसैले चिनीको चिया पिउन पाइरहेको छ भने कसैले गुडको चिया पिउनु परिरहेको छ । अब भने गुडको चिया पिउनेहरू सोधिरहेका छन्, ‘के यो मेरो पनि देश हो ?’ सम्भवतः होइन । देश त अर्कैको पो हो । म त यहाँ भाडामा बसेको छु । अनि जब मसित देशभक्तिको माग गरिने छ त्यति वेला भाडाको भूमिका लागि प्राणदान गरूँ कि नगरूँ भनेर सोचुँला । अथवा पहिले भूमिमाथि आफ्नो आधिपत्य कायम गरूँ अनि त्यसका लागि लडूँ कि ? यस देशको आम मानिस त आफ्नै भूमिबाट वञ्चित गरिएको छ । ऊ आफ्नै घरमा पनि भाडामा बसेको छ ।

यी भाडामा बस्नेहरू अचेल गुडको चिया पिउँछन् अनि रुन्छन् । धेरैका त अनुहार पनि गुडको डल्लोजस्तै नै भएका छन् । हिँजो एउटा घरमा चिया पिउँदै गर्दा लागेको थियो मानौं म मृत्युभोजमा सहभागी भएको छु । ती व्यक्तिले निकै पीडामा भनेका थिए, ‘के गरूँ, चिनी नै पाइँदैन ।’ उनको बोलीको भावले लाग्थ्यो मृत्यु त उनकी आमाको भएको हो तर उनी भन्दै थिए, ‘के गर्नु दाजु, मेरी आमा चिनीदेवीको मृत्यु भएको छ ।’ अनि भन्दै छु, ‘राम राम ! साह्रै नराम्रो भयो । के भएको थियो माताजीलाई ?’ अनि उनी भन्दै थिए, ‘भएको त केही थिएन । चारपाँच दिनपहिलासम्म त आमा हिँड्दै हुनुहुन्थ्यो । अनिखेर त अधिकारीहरू र कालोबजारियाहरूले उनको हत्या गरिदिए ।’ म सोध्थेँ, ‘भाइ, आमाको काजक्रिया त राम्ररी गर्‍यौ नि ?’ उनले टाउको ठोकेर भन्थे, ‘कहाँ गर्न पाउनु ? उनीहरूले लाससम्म पनि दिएनन् । चुपचाप कतै गाडिदिए ।’ म पनि उनलाई सम्झाउँथें, ‘जे होस्, आमा त बित्नुभयो । उहाँको आयु यत्तिकै रहेछ । तर तिम्रा बाबु गुड त अझै जिउँदै छन् । तिनैका बारेमा विचार गर न त ।’

यसरी विचार गरेरै पनि केही हुनेवाला छैन । मार्ने नै पाल्नेभन्दा ठुलो भएको छ । देखेको त हैन, तर सुनेको के हो भने पहिले दानादानामा खानेवालाको नाम लेखेको हुन्थ्यो रे ! कसले लेख्थ्यो भन्ने त आस्तिकहरूलाई नै थाहा होला । तर अब भने तिनै दानादानामा कालोबजारियाको नाम लेखिन थालेको छ । दानामा खानेवालाका ठाउँमा त्योविना मर्नेहरूको नाम लेखेर काला गोदामहरूमा कोचिदिइन्छ ।

कसलाई भन्ने ? संयमी तथा नैतिकवादी अर्थमन्त्रीसित गुनासो गर्ने साहस हुँदैन । उनले भनिदिन सक्छन् ..‘चिया पिउँछौ नै किन ? चियाले त चाहना बढाउँछ । निमका पात पिसेर पिउने गर ।’ अनि उनीसित अन्नको गुनासो गर्‍यौं भने उनले भनिदिन सक्छन् ..‘बढी खाएमा पाचनक्रिया बिग्रिन्छ ।’ अनि कसैले सोध्ला, ‘हामी बाँचौँ कि नबाँचौँ त ?’ अनि उनले शान्तिपूर्वक उत्तर दिनेछन्, ..‘यो मलमूत्रले भरिएको पापमय शरीरको के मोह गर्छौ ?’

यी कुराहरू गरिरहँदा पनि ममा बदनियती नै छ । सोच्छु, झुट्टा कुरा देखाएरै कैयौँले अनुमति लिइरहेका छन् त म पनि ल्याऊँ कि ? हरेक मान्छे बेइमानी गर्ने ठाउँ खोज्दै छ र हरेक चिच्याउँदै पनि छ ठुलो बेइमानी भयो भनेर । अनुमतिको एउटा स्वीकृत कारण आमा वा बुवाको काजक्रिया हो । कैयौंले यही कारण देखाएर ल्याएका पनि छन् । छोरो भन्छ होला, ‘बा, चिनी पाउने अरू कुनै उपाय छैन । तपाईंको काजक्रियाको निहुँमा मात्र पाउन सकिन्छ ।’ बुढाहरू त्यसै पनि मिठौरे हुन्छन् । उनी भन्दा हुन् ,‘छोरा, चिनी पाइने भए त म दशपटक मर्न सक्छु । तैंले लिएर आइज ।’ तर म भने यो पनि गर्न सक्दिनँ । आमाबुवा परमिटको झन्झट हुनुभन्दा पहिले नै बित्नुभयो । यतिका वर्षपछि उहाँहरूको काजक्रियाको निहुँ गरेर परमिट मागूँ भने पनि त्यो ठुलै स्तरको धाँधली हुने होला । त्यसो त बावुआमा निकै उपयोगी वस्तु हुन् । उनीहरूको मृत्युको झुट्टा घोषणा गरेर चिनी पाइन्छ । यस युगमा हरेक मान्छेले यस्तै अवसरमा काम लिनका लागि नै भए पनि बावुआमालाई सँगै राख्नुपर्छ । मैले राख्न पाइनँ । यसको पछुतो छ ।

तर साना मान्छेको त बाबु नै मरे पनि चिनी पाइने कुराको कुनै निश्चितता हुँदैन । एउटा सानो मान्छे आफ्ना बाबुको काजक्रियाका लागि चिनी पाऊँ भन्ने दरखास्त लिएर पुग्यो । उसले बुवाले स्वर्गमा स्थान त्यति वेला मात्र पाउन सक्नुहुनेछ जब यहाँका ब्राह्मणहरूले फलानाको छोराले हामीलाई लड्डु खुवायो भन्ने समाचार यमराजकहाँ पठाउने छन् भन्ने कुरो थाहा पाएको रहेछ । नत्र त चिनीको मारमा परेको आत्मा भड्किरहने रहेछ । तर खाद्य अधिकारीले उसलाई भनिदिए, ‘पन्ध्र दिनपहिले पो दरखास्त दिनुपर्थ्यो ।’

काजक्रियाको ब्राह्मणभोज त एघारौं दिनपछि हुन्छ भने पन्ध्र दिनपहिले दरखास्त कसरी दिनु ? यस घटनाबाट के प्रमाणित हुन्छ भने साना मान्छेका बाआमाले आफू मर्नुभन्दा एक महिनापहिले नै मर्ने योजना बनाएर छोरालाई भनिदिनुपर्छ । साना मान्छेले जहिलेसुकै मर्न पाउने सुविधा पनि पाउँदैन । उसले सूचना दिएर मर्नुपर्छ नत्र उसको आत्माको दुर्गति हुन्छ । ठुला मान्छेको बाबु जहिले मरे पनि हुन्छ । उसको काजक्रिया तुरुन्त गरेर उसलाई तात्तातै स्वर्ग पठाउन पाइन्छ । साना मान्छेका बाबुहरू अचेल निकै उच्छृङ्ल भएका छन् । जहिले पनि मरिदिन्छन् ।

यिनै साना मान्छे हुन् जसले चाडपर्वमा पनि चिनी माग्छन् । अनि प्रायः चाडपर्वमा चिनी हराउँछ । मैले विगत दुईतीन वर्षदेखि चिनीको व्यवहारको अध्ययन गरिरहेको छु , त्यसैले दावा गरेर भन्न सक्छु कि यो एकदम धर्मनिरपेक्ष छ । त्यो मुहर्रममा हराउँछ भने जन्माष्टमीमा पनि हराउँछ । हामीभन्दा बढी ‘सेक्युलर’ छ । यति मात्र होइन, मुहर्रममा ब्ल्याकमा चार रुपैयाँ किलो भेटिएर मुसलमानहरूलाई कर्बलाको वियोगको अनुभूति गराउँछ भने जन्माष्टमीमा पनि यसै भाउमा पाइएर देवकी र वसुदेवको कठिनाइको बोध गराउँछ । कंसको शासनमा केटाकेटीको दूधका लागि चिनी पाइँदैन भन्ने बुझेरै त नन्दले कृष्णलाई उर्लिरहेको यमुनाबाट निकालेर नन्दग्राममा पुर्‍याएका थिए ।

धेरै मानिसहरू त के पनि भन्छन् भने यदि खानेपिउने कुरा पनि एमएलए पाइएझैं पाइने भए कति जाती हुँदो हो ! गहुँ, चामल, चिनी आदि सबै कुरा ब्ल्याकमा कोचिएका छन् तर एमएलएहरू खुला बजारमा भेटिन्छन् । हरेक पार्टी, हरेक राजा र हरेक रानी किनमेलमै व्यस्त छन् । एउटा पार्टीको राजाले आफ्नो छोराको बिहे अर्को पार्टीको राजाकी छोरीसित गर्दै छ र दाइजोमा धनसम्पत्ति नमागेर केवल दशपन्ध्र जना एमएलए मागिरहेको छ । त्यो सुनेर त मलाई उसले दशपन्ध्र बोरा चिनी पो मागेको हो कि भन्ने पनि लाग्यो । मेरा लागि त हरेक एमएलए चिनीको एउटा बोरा पो लाग्छ ।

खाद्य विभागका अधिकारीहरूलाई त देखेरै मुख रसाउँछ । उनीहरू पनि चिनीका बोरा लाग्छन् । कता हो, खाद्य अधिकारीसित मानिसहरूले अधिकारीहरूले उपभोक्ता भण्डारका लागि स्वीकृत चिनी पनि रोकिदिन्छन् र चारगुना दाममा व्यापारीहरूलाई चिनी बेच्ने सुविधा दिन्छन् भनेर गुनासो गरेका रहेछन् । मैले पनि एउटा अखबारका माध्यमबाट भनेको थिएँ, चिनीको विषयमा लगातार घपलाबाजी गर्दागर्दै हाकिमहरू आफैँ गुलिया भइसकेका छन् भनेर । उनीहरू ‘सेकरिन’को ठुलै चक्की बनेका होलान् । अब त उनीहरूलाई नै पानीमा हालेर घोल्ने हो भने पानी गुलियो हुन्छ । अनि त्यसै पानीको चिया बनाएर पिउन सकिन्छ । मानिसहरू आआफ्ना इनारमा यही उपाय गरेर पानीलाई गुलियो बनाएर पिऊन् न त !

कति राम्रो सुझाव थियो । तर सबै भद्र व्यक्तिहरूले मेरै टाउकामा चढेर भन्न थाले, ‘कस्तो कुरा गरेको ? मानिसलाई हिंसाका लागि उक्साएको ? कानुन र व्यवस्था भत्काउन खोजेको ? चौथो आम चुनावपछि त्यसै पनि निकै हल्लीखल्ली छ । यस्तो वेलामा त स्थिरता पो खोज्ने हो ! ‘स्ट्याबिलिटी’ चाहिन्छ ।’

यी ‘स्ट्याबिलिटी’वालालाई म राम्ररी चिन्दछु । यिनीहरूको बाँधिएको आम्दानी राम्रो हुन्छ । घर हुन्छ, फर्निचर हुन्छ, फ्रिज हुन्छ, बिमायोजना हुन्छ, ‘विक इन्ड’ हुन्छ र छोराछोरी कन्भेन्टमा हुन्छन् । यी रोगीहरूले आरामको निरन्तरतामा व्यवधान हुन दिन चाहँदैनन् । अनि यिनैले ‘स्ट्याबिलिटी’को नारा लगाउँछन् ।

अस्पतालको प्राइभेट वार्डमा पलङमा एउटा मान्छे सुतेको छ । नरम डसना छ, सिरानी छ र कुलर छ । उसले सुती सुती फलको रस पिउन पाउँछ । भिटामिन पाउँछ । ओछ्यानमै ‘एनिमा’को सुई दिइन्छ । उसलाई भन्नुस् त ‘बाबु, यसो बाहिर पनि घुमेर आऊ न !’ उसको जवाफ हुनेछ, ‘अहँ, मलाई त ‘स्ट्याबिलिटी’ चाहिन्छ ….।’

०००
परसाई रचनावली भाग ३ को ‘गुड की चाय’ बाट नेपाली अनुवाद ।