नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य :

१. मुकुण्डोको मेला
“हजुरको सक्कली अनुहार कुन हो नि ?”
कुहिरोभित्रबाट झुल्किएको एउटा छायाले सोधेको यो प्रश्न सुनेर उनी टक्क अडिए । उनको हातमा थरीथरीका मुकुण्डाहरू झुण्डिएका थिए ।

“अँध्यारोमा केको पहिचान खोज्छौ भाइ ? यहाँ त छायाको पनि रङ फेरिने मौसम छ,” उनले रहस्यमयी मुस्कान छर्दै जवाफ दिए ।

तीव्र गतिको हावा चल्यो । वरपर ‘प्रजातन्त्र जिन्दावाद’का नाराहरू गुञ्जिरहेका थिए । उनी तिनै मुकुण्डाहरू सुम्सुम्याउँदै अघि बढे । बाटोमा अर्को बडो जान्ने-सुन्ने मान्छे भेटियो । उसले व्यङ्ग्य कस्दै सोध्यो, “आज त दिवस हो, किन यसरी रित्तो हात भौँतारिनुभएको ?”

“म त हराएको विश्वास खोज्दै छु, कतै देख्यौ कि ?” उनले बिम्बको भाषामा सुस्केरा हाले ।
त्यो मान्छे गलल्ल हाँस्यो र भन्यो, “ओहो ! त्यो त धेरै अघि नै सत्ताको कुर्सीसँग साटिसक्यो, अब त बरु बजारमा ‘नयाँ व्यवस्था’को सेल लागेको छ, त्यतै जानुस् ।”

साँझ ढल्नै लाग्दा उनी एउटा भव्य मञ्चको पछिल्तिर पुगे । त्यहाँ भाषणको ताली गुञ्जिरहेको थियो । कसैले उनलाई चिनेनन्, न त उनको हातमा रहेका पुराना मुकुण्डाहरूलाई नै भाउ दिए ।
थकित हुँदै उनले भित्ताको ऐनामा हेरे । ऐना तिनै मुकुण्डाहरूले भरिएको थियो, तर उनको आफ्नै अनुहार भने कतै गायब थियो ।

उनले बिस्तारै भुनभुनाए, “आज त प्रजातन्त्र आएको उत्सव हो रे, तर मलाई किन आफ्नै घरमा शरणार्थी जस्तो महसुस भइरहेछ ?”
००
२. मकुन्डोको खेती
“अहो ! हजुरको अनुहार त ठ्याक्कै अस्ति चुनावमा भोट माग्न आउने जुँगे नेताजस्तै छ नि ?”
चौतारीको वरपिपल मुनि सुस्ताइरहेको बटुवालाई देखेर गाउँले युवकले अनौठो संशय प्रकट गर्यो ।
बटुवाका आँखामा एउटा चिसो मुस्कान नाच्यो, “हेर बाबु, यहाँ हरेक अनुहारमा एउटा मकुन्डो हुन्छ । मैले त केवल तिम्रो ‘अधिकार’ खोजिरहेको छु ।”

युवकले खित्का छोड्यो, “अधिकार ? त्यो त उहिल्यै सिंहदरबारको छिँडीमा कर्मचारीले मुसालाई खुवाइसके । बरु, हजुरसँग कुनै नयाँ ‘आश्वासन’ को पोको छ कि ?”
बटुवा चुपचाप उठ्यो र धुलाम्मे बाटोमा अघि बढ्यो । प्रगतिशील विचारको राँको बाल्ने सपना बोकेको ऊ, प्रजातन्त्रको स्वर्णजयन्ती मनाइरहेको सहर पस्यो । त्यहाँ त झन् रमिता रहेछ- महलका झ्यालबाट अधिकारका नाराहरू तपतप चुहिएर नालीमा मिसिँदै थिए । भोका पेटहरू ‘गणतन्त्र’ को भजन गाउँदै रित्तो थाल ठटाइरहेका थिए ।

साँझपख एउटा भव्य सभामा पुग्दा उद्घोषकले कड्किँदै भन्यो, “अब हाम्रा जनप्रिय नेताले भाषण गर्नुहुनेछ !”
बटुवा मञ्चमा उक्लियो । सबैको नजर उसैमा थियो । तर, उसले खल्तीबाट एउटा ऐना निकाल्यो र भीडतिर फर्काउँदै सुस्तरी भन्यो, “प्रजातन्त्र त मरेकै छैन, केवल तिम्रा प्रतिनिधिले मेरो टोपी र तिम्रो जुत्ता साटेर रमिता हेरिरहेका छन् ।”
भीडमा सन्नाटा छायो । कसैले ठम्याउनै सकेन, त्यो बोल्ने मान्छे थियो कि सहिदको सालिक ?
००
३. प्रजातन्त्रको मुकुण्डो
“खै, मेरो अधिकार कता हरायो ?”
अँध्यारो गल्लीको कुनामा एउटा जीर्ण आकृतिले सडकका ढुङ्गा पल्टाउँदै सोध्यो । उसको आँखामा अनौठो रक्तिम चमक थियो ।

बाटो हिँडिरहेको सुकिला मुकिला शासकले व्यङ्ग्य कस्दै भन्यो, “मूर्ख ! यो त तिम्रो खल्तीमै हुनुपर्ने हो, किन ढुङ्गामुनि खोज्छौ ?”
उसले आफ्नो रित्तो खल्ती बाहिरतिर फर्कायो, जुन प्वालैप्वालले भरिएको आकाश जस्तै थियो । “मैले त त्यहाँ केवल ‘कर्तव्य’ को गह्रौँ भारी मात्र भेटेँ, अधिकारको सुगन्ध कतै छैन ।”

“त्यसो भए तिमीले ‘प्रजातन्त्र’ को भोजमा भाग लिन बिर्सिएछौ,” शासकले अट्टहास गर्दै भन्यो, “जहाँ भाषणको थालीमा आश्वासनका मिठा परिकार पस्किइएको थियो ।”

तीव्र वेगमा अघि बढेको त्यो रहस्यमय आकृतिले अचानक एउटा पुरानो बाकस उघार्यो । त्यहाँ शब्दहरू त थिए, तर ती सबै अर्थहीन र मूक देखिन्थे । शासकले सोध्यो, “त्यहाँ के फेला पर्यो ?”

आकृतिले रहस्यमय मुस्कान छर्दै भन्यो, “प्रजातन्त्र दिवसको रङ्गीन बेलुन, जसमा भित्र त हावा मात्र रहेछ, तर बाहिर मेरो रगतको रङ्ग पोतिएको छ ।”

त्यो मान्छेले बाकस बन्द गर्दै भन्यो, “प्रजातन्त्र त आएछ, तर जनताको अधिकार भने अझै जेलको भित्तामा झुण्डिएको मुकुण्डो मात्र बनेछ ।”
००
४. सत्ताको नयाँ अवतार
“ओय बुढो ! यो प्रजातन्त्रको पुत्ला किन बोकिहिँडेको ? भोक लागेको छैन ?”
चौतारीको वरपर रमिता हेरिरहेको एउटा मैलो बालकले अनौठो ढङ्गले सोध्यो । उसको आँखामा एउटा चतुर विद्रोह र ओठमा तीखो मुस्कान थियो ।

ईश्वरजस्तै देखिने ती वृद्धले लामो सुस्केरा हाल्दै भने, “म त यो देशमा ‘भविष्य’ खोज्दैछु, बाबु ! कतै देख्यौ कि ?”
बालकले खित्का छोडेर हाँस्यो, “भविष्य ? त्यसको त अस्ति नै नेताज्यूको चिल्लो गाडीको चक्कामुनि किच्चिएर प्राणपखेरु उडिसक्यो । अहिले त यहाँ केवल ‘अधिकार’ को हाडखोर मात्र बाँकी छ, जसलाई कागहरूले लुछिरहेका छन् ।”

प्रजातन्त्रको सूर्य उदाएको भनिएको दिन, चारैतिर शङ्ख र बिगुलको कोलाहल थियो । तर, त्यो कोलाहलभित्र एउटा मौन क्रन्दन गुम्सिएको थियो । ती वृद्धले बालकको चाउरिएको गाला सुम्सुम्याउँदै सोधे, “तिम्रो पाठशाला खै त ? आज त उत्सव मनाउने दिन होइन र ?”

बालकले आफ्नो रित्तो कचौरा र झुत्रो झोलातिर इसारा गर्दै व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा भन्यो, “पाठशालाको छानोबाट त हिजोआज भाषण मात्र झर्छन्, ज्ञान होइन। उत्सव त ती ‘रङ्गीन गिद्ध’ हरूका लागि हो, जसले हाम्रो रगतको होली खेलेर सिंहासन चढे ।”

साँझ ढल्दै थियो । वृद्धले अन्तिम पटक सोधे, “अनि तिम्रो अभिभावक नि ?”
बालकले आकाशतिर हेर्दै एउटा गम्भीर झङ्कार दियो, “अभिभावक त ती हुन्, जसले मलाई यो सडक उपहार दिए । तर सुन्नुस् बुढो मान्छे, म प्रजातन्त्रको त्यो बीउ हुँ, जसमा तपाईंको यो नक्कली ईश्वरत्वले कहिल्यै अटाउँदैन ।”
वृद्ध अचम्मित हुँदै फर्किए । जब उनले बालकको खुट्टामा हेरे, त्यहाँ त जुत्ता होइन, सिङ्गो देशको नक्सा कुल्चिएको रगत लतपतिएको थियो ।
००
५. प्रजातन्त्र र पन्जर
सिंहदरबारको मूल गेट अगाडि एउटा अधवैंसे ‘बोको’ ठिङ्ग उभिएको थियो । उसको घाँटीमा झुन्डिएको प्लेकार्डमा लेखिएको थियो- “मेरो घाँटी काट्ने कि आफ्नो स्वार्थको ?”
बाटो हिँड्ने एक खाँटी प्रजातन्त्रवादी नेताले व्यङ्ग्य कस्दै सोधे, “ए पशु ! यहाँ किन तमासा देखाएको ? आज त उत्सवको दिन, प्रजातन्त्र दिवस !”

बोकाले तीक्ष्ण नजरले हेर्दै भन्यो, “हजुरको ‘तन्त्र’ त आयो, तर मेरो ‘सास’ मा अझै अर्काको खुकुरी छ । के मतदानको अधिकार हुनेलाई मात्र स्वतन्त्रताको स्वाद चखाउने हो ?”

नेताजी मुसुक्क हाँसे र अलङ्कारिक शैलीमा बोले, “अरे मूर्ख ! यो त लोकतन्त्र हो, यहाँ मान्छेले त न्याय पाएका छैनन्, तँ त केवल एक छाक मासु त होस् नि !”

बोकाका आँखामा क्रान्तिको राँको बल्यो । उसले एउटा लामो सुस्केरा हाल्दै भन्यो, “म त अघाएकाहरूको भोक मेट्न बलि चढुँला, तर भोकाएकाहरूको भोकले जब यो कुर्सी जलाउँछ, तब हजुर कुन खोरमा लुक्नुहोला ?”

भीड बढ्दै गयो । सुरक्षाकर्मीले उसलाई लछारपछार पार्न खोजे । बोकाले शान्त भावमा मुस्कुरायो र भन्यो-
“आज त मलाई मारिएला, तर भोलि ईश्वरको मन्दिरमा म होइन, तपाईँको विवेकको नरबलि हुनेछ ।”
००
६. अग्नि-शिखाको मुस्कान
“तिमी फेरि यहाँ ? अस्ति मात्रै त लखेटिएको थियौ नि !”
चौबाटोको स्तम्भमुनि उभिएको त्यो आकृतिले मुसुक्क हाँस्दै भन्यो, “म त विसर्जन हुन आएको, तर यहाँ त विसर्जन नै उत्सव बनेछ ।”

उसको लवजमा एउटा अनौठो लालित्य थियो, मानौँ कुनै घायल सारङ्गीले अचानक विद्रोहको राग अलापिरहेको छ । प्रजातन्त्रको सूर्योदय भनिएको त्यो बिहान सहरका भित्ताहरू रङ्गीचङ्गी नाराले पुरिएका थिए ।

“के खोज्दै छौ यो भीडमा ? अधिकार कि पहिचान ?” अर्को एक जोसिएको युवकले व्यङ्ग्यको वाण हान्यो ।
“म त त्यो ‘लिङ्ग’ खोज्दै छु, जुन तिम्रो संविधानको मसीले अझै उच्चारण गर्न सकेको छैन,” उसले आकाशतिर हेरेर भन्यो । उसको आँखामा एउटा रहस्यमय चमक थियो, मानौँ ऊसँग कुनै लुकेको ब्रह्माण्डको साँचो छ ।

भीडमा कानेखुसी चल्न थाल्यो । कसैले उसलाई ‘विदुषक’ ठाने, कसैले ‘बहुला’ । ऊ भने हातमा एउटा जलिरहेको मैनबत्ती लिएर सालिकको छायाँमा बसिरह्यो । झण्डा बोकेका मानिसहरू अधिकारको चर्को भाषण दिँदै उसलाई कुल्चिएर अघि बढ्थे ।

साँझ ढल्दै गर्दा, एउटा सानो बालकले सोध्यो, “दिदी कि दाइ, तपाईं को हो ?”
उसले आफ्नो कपाल सुम्सुम्याउँदै शान्त भावमा भन्यो, “नानी, म त यो प्रजातन्त्रको त्यो ‘तेस्रो’ आँखा हुँ, जसलाई तिम्रो समाजले फुटाउन त खोज्यो तर अन्धो बनाउन सकेन ।”
००
७. पगरीको छाया
“त्यो रातो फाइलभित्र के लुकाएका छौ, भाइ?” ठुल्दाइले आँखा सानो पार्दै सोधे।
“विस्फोटक पदार्थ छ दाइ, जसले यो सुनसान सडकमा कम्पन ल्याउन सक्छ,” सुयोगले रहस्यमयी मुस्कानसहित ब्याग कस्यो। ठुल्दाइ झस्किए, वरिपरि सुरक्षाकर्मीका बुट बजिरहेका थिए। फागुन सातको घामले सिसाका महलहरू टल्किरहेका थिए, मानौँ ती महलहरू प्रजातन्त्रको नुहाइधुवाइ गरिरहेका छन्।

“तिमी त क्रान्तिकारी पो भयौ कि क्या हो?” ठुल्दाइले काँध थपथपाए। सुयोगका आँखाहरूमा एउटा नमीठो व्यङ्ग्य नाँचिरहेको थियो। उसले भन्यो, “दाइ, यहाँ त प्रजातन्त्रको पगरीले भोको पेट छोप्ने अभ्यास भइरहेको छ। म त केवल अधिकारको विज्ञापन खोज्दै छु।”

ऱ्याली नजिकै आइपुग्यो। भीडले ‘मुक्ति’ र ‘अवसर’ का नारा लगाइरहेको थियो। ठुल्दाइले सोधे, “त्यो फाइलमा त्यस्तो कुन ब्रह्माण्डको रहस्य छ र ?”

सुयोगले भीडतिर हेर्दै भन्यो, “यसमा मेरो अस्तित्वको प्रमाणपत्र छ, जसलाई सरकारले ‘अयोग्य’ भनेर छाप लगाएको छ।”
पार्टीका झण्डाहरू लहराइरहे। सुयोगले अन्तिममा सुस्केरा हाल्दै फाइल खोल्यो र भन्यो- “दाइ, यो मेरो स्नातकोत्तरको सर्टिफिकेट हो, जसलाई आज म चोकमा सेकुवा पोल्ने कोइला बनाउन विज्ञापन गर्दै छु।”

०००
२०८२ फाल्गुन ७ गते ।
बेलका-२ सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।