नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

उमेरिदै जाँदा वयस्कका पुष्ट, सफा र लालित्यपूर्ण अनुहार र छाला परिवर्तन हुँदै हेर्दै जरखरिएका, चाउरी परेका र फुस्रा देखिन थाल्छन् । कतिमा त थप काला पोतो र दागहरू हातगोडा र अनुहारमा प्रष्ट आउँछन् भने शरीरको भित्रीभागमा राता कोठी देखिन सक्छन् । यी लक्षणहरूको उत्पत्ति छाला र अनुहार परिपक्व भएपछि देखिने मानिसको चिन्हारी हुन् । त्यसमा पछुतो वा दिक्क मान्नुपर्ने कुनै कारण छैन, बरु गर्व गरौँ ‘म पनि पाको भएछु’ भनेर अनि मनमनै मक्ख परौँ किनकी यो पाको मान्छेको पहिचान हो । त्यसैले त गाउँघरमा अझै पनि रातो वा काला कोठी उमेरिदा देखेर दुःख मान्नेलाई ‘धनको पोको, के दुख मान्या ? पाकेको छालाले सबै राम्रा कुरा बटुल्छ के !’ भन्ने चलन छ ।

अनुहार पाको किन ?
घामले डढेर चामलपिठी रङ्गको छाला गहुँगोरो भई उमेरिदा देखिने पाको रङ्गको तुलना यसको महत्वका कारण कसले कम आँक्न सक्ला ? त्यसैले त पाका मान्छेको दशकौँ घामपानी खपेको छालाको बान्की र रुपमा जोकोही भरपर्दो ठानेर ढुक्क हुन्छन् । हो, बढ्दो उमेरसँगै ‘निचोरे पनि रगत फुटला जस्तो कलिलो ओठ’ र ‘एक घाममै डढेर कालै हुने छाला’ भन्दा उमेरिदा भएको बाक्लो, फुस्रो छाला सामान्यतया प्रतिरोधी हुन्छ । पहिला थोरै औँला गाडेर कन्याउँदा पाछेको जस्तो राँटा पर्ने छाला अब नङले अलिअलि कन्याउदैमा पनि केही हुन्न, चिलाई मर्छ । त्यैपनि धेरै मानिसहरू ‘चाउरिएका छाला’ भनि नाक खुम्च्याउँदै कसरी पुष्ट र गोरो बनाउने ? र त्यसलाई मन नपराएर चाउरिने प्रक्रिया रोक्न सकिएला कि भनि विभिन्न उपाय गर्न पछि पर्दैनन् । ऐना हेर्‍यो कि घरी निधार तन्काउँदै र घरी उम्रेका मख्या निचोरेर आत्मसन्तोष गर्छन् ।

उमेरिदा शरीरका सबै भागमा असर गरेको हुन्छ । मानिसले आफ्नो पालाको सबैभन्दा उत्तम भनि आर्जन गरिसकेका ज्ञान, र उपलब्धिहरू पुरानिएका हुन्छन् भने अनुभव अब अहिलेकासँग तुलना गर्न कामलाग्ने हुनसक्छन् । त्यस्तै, मानिसका बाहिरी शारीरिक आवरणमा पनि फरक आइसकेको हुन्छ र खास गरेर अनुहारमा प्रष्ट त्यसको छाप देख्न सकिन्छ । वर्ष थपिँदै गएको प्रमाणको रुपमा सबैले चिन्ने र थाहा पाउने दर्जनौँ बान्की अनुहारमै देखा पर्दछ । अनुहारमा निधारसम्म आएका कपालका जराले ठाउँ छोड्दै तालुतिर लाग्छन् भने कतिको कपाल सेलरोटी बनेर तालुखुइले हुनु स्वभाविक बन्छ । कतिजनालाई अनुहार बिहान धुँदा कहाँसम्म धुनेनै समस्या हुन्छ भने कपाल काट्न जानु कि नजानु भनि दुबिधा हुन्छ । कानका कुडकुडे हाड बढिरहने हुनाले थपिएको उमेरसँगै अलिअली उम्रेका सिउर वा ऐण्टेनाजस्ता रौँसँगै लामा देखिन्छन् । नाकलाई ठाडो बनाउने मांसपेसी कमजोर भएकाले त्यहाँको नरम हाड लुलो भएर लत्रिन्छ, अनि नाकको टुप्पो पहिलेजस्तो दरो र पोटिलो नभई सुगानाके पनि हुनसक्छ ।

अनुहारको आकार र पुष्टपनामा शारीरिक पुनव्र्यवस्थापनको भित्री कारणले पनि परिवर्तन भएको देखिन्छ । बैँशमा छालाको भित्री तहमा लाग्ने बोसो असमान किसिमले एकातिर खासखास भागमा थुप्रिन जान्छन् । मुख्य गरेर निधार, कञ्चट, गाला, आँखा र मुख वरपर त्यस्ता बोसोका मात्रा बढि जम्मा भएका हुन्छन् अनि अनुहार भोगटेजस्तो भरिलो देखिन सक्छ । उमेरिदा ती बोसोको मात्राले आफ्ना फैलावट क्षेत्र गुमाउँदै एकातिर डल्ला पर्छन् र तल्लो भागतिर झर्न थाल्छन् । यसैकारण पहिले भुक्क, पुष्ट र बाटुलो देखिने अनुहार कच्याककुचुक परेको, कसिलो, सपाट र समरो छाला चाउरिन थाल्दछ र अति उमेरिदा झोल्लिन पुग्दछ । अनुहारका कुनै भागमा विशेषगरी तल्लो भागमा पाको उमेरको ‘धनीको कुरुपतारुपी थप बोसो’ जम्मा हुन लाग्दछ । त्यसैले चिउँडो तल, गर्धन र घुच्चकमा मासुका लुँदा परेजस्तो देखिन थाल्दछ भने पेट प्वात्त निस्केको हुन्छ ।

अँ, शरीरको बाहिरी भाग चाउरी पर्नु, रेखाहरू देखापर्नु, मुजा पर्नु, भ्यात्त पर्नु र छालाको सतह अल्गोहोचो देखिनु उमेरिदा सामान्य कुरा हो । गहिरा खालका ललाटका रेखाहरू आँखीभौँ उचाल्दा बढि प्रष्टिन्छन्, त्यसैले उत्सुकता र अभिव्यक्तिका रेखा पनि भनिन्छ भने कोही चाहिँ ‘प्राज्ञिक र भाग्यमानीका दुईतीन रेखा हुन्छन्’ भन्दछन् । वास्तवमा निधारका गहिरा रेखाले उक्त मानिसले चिन्तित रही अनुहारका मांसपेशीलाई उत्तेजित पारिरहने बानीले छालाको तन्काई बढि भएर हुन गएको हुनुपर्छ । धेरैनै गहिरा रेखा देखिनु, कहीँ भुक्क र कहीँ भित्र पसेकोजस्तो हुनुमा छाला भित्रको बोसोको असमान सराईले हुनुपर्छ । मसिना खालका रेखा र चाउरी प्राय घामपानीको असर, छाला फुस्रेर र छालाको विभिन्न प्राकृतिक बनावटमा ह्रास आएर भएको हुनुपर्छ । धुमपान अधिक गर्ने र उमेरमा ‘लाटो कीरालेझैँ एकोहोरो’ ज्यान झाँटिने गरी काम गर्नेका पनि छाला खस्रा, बाक्ला र कम व्यायामको कारणले प्राकृतिक पनरउत्पादन नभई लुलो देखिन सक्छ ।

छालाको हेरबिचारः
समग्रमा छालाको हेरबिचार भित्रनै अनुहारको रेखदेख पनि आउँछ । प्राय औषधिजन्य, छालामा पोत्न हुने लेसिला पदार्थ र प्रशाधनका क्रिम अचेल बजारमा प्रशस्त पाइन्छन् । छालालाई चिल्लो र नरम बनाउन आफूलाई मनपर्ने र फाप्ने त्यस्ता क्रिम नियमित सेवन गर्न सकिन्छ भने गरौँ । हातखुट्टाका खिल, गाँठागुँठी, उमेरिदा देखिने पाको भएर आउने काला थोप्ला र चाया, लगायतका समस्या समाधानमा सामान्य मालिस गर्ने बानीले सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको पाइन्छ । बरु औषधिजन्य भनि प्रचार गरिएका त्यस्ताको मिश्रित अवयव भने आफूलाई फाप्ने रोज्न बिर्सनु हुन्न । प्रचारित सामग्री किन्न अनुकुल नभए घरमा प्रयोग गर्ने शुद्ध तोरीको तेल पानीमा फिटेर दल्नेगरे पनि छाला मात्रै होइन मांसपेशी दुख्ने समस्या पनि समाधान हुन्छ ।

अनुहारको पाकोपनः
हरेक पटक ऐना हेर्दा अनुहारको चाउरी र आँखीभौँ उचालेको छैन कि ललाटका पानीकुलो जस्ता धर्सा देखेर आत्तिनु भएको छ कि ? अलि पुष्ट देखियुन् भनेर तन्याकतुनुक गर्न मन गर्ने धेरै होलान् ! उमेरिदा जस्तोसुकै वंशको भए पनि र फुर्तिफार्ती चर्कै गर्ने व्यक्तिका पनि अनुहारमा दिन खाएको बान्की देखा परिहाल्छ । अनुहारको रङ्गरोगन, उमेरअनुसारको अभिव्यक्ति तथा अवस्थाले कतिपय बेला हाम्रो आनन्द र मनका ईच्छा बिपरित चुनौती थपिदिन्छ । उमेरिदाका सजिलो र सोझो बाटो भने यस्ता उपहारलाई स्विकार गर्नु नै हो । तर सबैजना त्यति सहजै स्विकार गर्न सक्तैनन् र त ऐना अगाडि पर्‍यो कि छाला तन्काएर हेर्न, गाला मुसार्न, आँखाको लोती तन्काउन, आँखीभौँ मिलाउन र कतिपय फूलेका रौँ उखेल्न खोज्छन् । कतिजना आर्थिकरुपले सक्षम वा देखिसुनी जानेका ‘आ, बजारमा कतिथरी मलहम पाइन्छ, बरु कोसँग सोधौँ, जिस्क्याउँछन् कि ? छिप्पिँदै गएको अनुहारमा आएको पाकोपन कम गर्न वा लुकाउन सकिएला कि ?’ भन्दै तुलबुलिएका पनि पाइन्छन् ।

प्राकृतिक उमेरलेनै दिएको रुपरङ्ग फेरौँ भने पनि सकिने उपचार चिकित्सा विज्ञानको उपलब्धिसँगै भइसकेको छ । अमेरिकातिरको माइकल ज्याक्सन भन्ने एउटा हब्सी केटाले अनेक शल्यक्रिया गराएर गोरो भई गीत गाउँदै अष्टाबक्र बान्कीले नाचेर एकताका संसारै हल्लाएको सबैले थाहा पाएकै होलान् ! अनुहारका बढि मासु र झोल्लिएका लुँदा हुने तन्तुलाई हटाउने प्रविधि धेरै वर्ष अघिदेखि चलनमा छ । अचेल प्रविधि झन विकसित भएर प्राकृतिक पट्ठोजस्तै देखिने गरी शल्यक्रिया गर्ने धेरै भइसकेका छन् । अनुहारको प्रभाव त्यस्तै चाहिनेलाई त ठिकै होला नत्र त्यस्तो शल्यक्रिया साह्रै महँगो र थप हेरबिचार अनि अरु प्रक्रिया सँगसँगै लैजानुपर्ने भएर खर्चालु भई सामान्य जनतामा त्यति लोकप्रिय छैन । सुन्दरता प्रशाधनका अन्य उपाय गर्ने चाहिँ सर्बसाधारणमा आजकाल सामान्य हुनथालेका छन् । प्राय मेला, पर्व, चाडबाड र विवाहजस्ता सामाजिक गतिबिधिमा नेपालमा पनि उमेर खाएका महिलापुरुष सिँगारिएर पट्ठापट्ठी बनी उडन्ते गीतमा नाचगान गरेको प्रशस्त देखिन थालेको छ । फापअफाप नहेरी प्रयोग गरिने नानाथरीका रसायनको लेदोले अरु नभए छालामा कुअसर पार्न सक्ला कि !

अलि सस्तो र छिटो हुनसक्ने क्षणिक स्वान्त्य सुखायमा नवधनाढ्य त एक पाइला अघिनै छन्, न्युन बर्गका लहस्सिएर केहि क्षणमा कुरुप बनेका नदेख्ने को होला ? मुखमा पोतेको क्रिमले घाँटी कालै बाँकी, रातो लिपिष्टिक दाँतभरी, बास्ना आउने तेल कञ्चटबाट कानतिर चुहिएको, आँखिभौँ र परेला टिपेर निलाम्मे, हरे ! क्या रुप बनाउँछन् ? त्यसको नमुना भूतको भिनाजु वासुदेव लुइँटेलको ‘कति राम्री कान्छी दिदी जात्रामा’ भन्ने लेख पढे नेपाली जनजीवनमा नक्कली अनुहार छर्लङ्ग देखिन्छ । खासै विशेष चिकित्सकीय प्रक्रिया नहुने केवल बाहिरी आवरणमा लिपपोत हुने श्रृङ्गारका सामान ठिकै महँगा हुन्छन् भने अस्थाई प्रभावकारी भएर बाञ्छित रुप कायम राख्न दैनिक र नियमित चाहिँ हुनैपर्छ । बानी परेपछि नगर्ने हो भने त आफ्नै रुप आफैँलाई अनौठो लाग्न सक्छ । त्यसपछि आउने अनेक पोतोले ‘बेकार पैसा सकिछु, फलाना फलानीको उल्क्याईमा परेर’ भनि ठस्किनु पर्ने हुन्छ । रसायनले बिगारेको छाला सुधार्न फेरि परिभराँड तरिका र उमेरिदाको सुरक्षामा काम लाग्छ भनि मिहेनतले सँगालेको दाम फजुलमा सिद्धिने मेसो बन्छ ।

घामबाट बचावटः
घामबाट अनुहार बचाउन विभिन्न प्रकारका धुलो र मलहम बजारमा प्रसस्त पाइन्छन् । त्यस्ता पदार्थको लेपनले छाला घामबाट आउने पराबैजनी किरणबाट बचाउन सकिन्छ र छाला डढ्ने, फुट्ने र नराम्रो नदेखिई बयस्कमाझैँ देखिने हुनसक्छ । लगाउँदा चिप्लो तर छाला नरममात्र पार्ने च्यापच्याप नहुने मलहम अचेल पन्यालो खालका बस्तुसहित पाइने हुनाले छाला सुखा र मुजा भएकोमा कामलाग्ने हुन्छ । चाउरी कम पर्ने, फुटेका र खुम्चेर नराम्रो देखिने छाला, त्यस्तैको पोषण पाएर जोडिन सक्छ । विभिन्न गुणका छत्रेटोपी पनि घामबाट बच्न कामलाग्दा हुन्छन् भने साना घुम परापूर्वकालदेखि किसानहरूले प्रयोग गर्नेगरेको सबैलाई हेक्का होला । चिसो र स्याँठ बिरुद्ध पनि कानेटोपी लाउने चलन सबैले देखेकै होला । जाडो महिनामा चिसोले छाला फुट्छ र टाउकोमा समस्या पर्छ भनेर भुत्ले टोपी लगाउने चलन पनि छ ।

सुकेका, मरेका, उच्छरिएका र काँचुलीपरी निस्केका छाला नरम, सफा र फुटेको नदेखिने हुन्छन् । त्यसो हुनुमा त्यस्ता मलहममा पाइने भिटामिन ए को गुण भएका पदार्थको समिश्रणले गर्दा हो । त्यस्तै, धेरै गहिरा खाडल भएका मुजा छन् भने अचेल बोटुलिनम भएको सुइ लाउने चलन पनि छ । त्यस पदार्थमा भएको असरले निधारको गहिरा मुजा पनि पुरिएर निको गर्न सक्छ । त्यसले खुम्चिएर एकातिर थुप्रिनजाने मांसपेसी र तन्तुहरूलाई केहीमात्रामा अचल गराउन सक्छन् साथै बोटोक्स भन्ने मलहमले गहिरा मुजाहरू भरिएर बिस्तारै हराउन सक्छन् । छाला भर्ने भन्ने ह्यालुरोनिक सुई पनि विकसित भएको छ र यसले चिउँँडो र गाला मुनिको लुँदाजस्तो मुजा लाई भर्न र तन्काउन मद्दत गर्दछ । शरीरको अवस्था र मुजाको सक्रियता हेरेर यस्तो सुई आवधिक रुपमा लगाउने गरेको छ भने केही होला अन्यथा उमेरिदा चाउरिने छालाले आफ्नो करामत देखाउन छोड्दैन ।

लेजर वा पराबैजनी किरणको उपचार पद्दती पनि विकशित भएको छ । यस पद्दतीबाट बिभिन्न खालका कोठी, पोतो र छालामा आएका दागहरू हटाउन सकिन्छ । राता दाग र कोठीहरू कतिपय बेलामा रगतको नसा फुलेर र फुटेर हुनसक्छ । त्यसलाई ससाना भागमा विभाजित गर्दा रगत सोसिएर हटाउन सकिन्छ भने ठूलोबाट मसिनामा घटाउन पनि सकिन्छ । छालाको माथिल्लो अर्थात बाहिरी भागको पत्र निकाल्ने चलन पनि छ, त्यसो गर्दा घामले डढेको, खिलको रहलपहल, सामान्य चाउरेको र खुम्चिएको भाग हटाउन सकिन्छ । कहिलेकाहीँ शरीरका सबैभागमा पुनर्मर्मत गरेझैँ यस प्रक्रियाबाट बाहिरी छालाको लेजर उपचार गरिन्छ । यसबाट बाहिरी मात्र होइन छालाको भित्री पत्रमा पनि असर गरेको हुन्छ, त्यसले गर्दा अचल र निस्कृय तन्तु उत्तेजित भई मांसपेशीमा कोलाञ्जेनहरू बन्न थाल्छन् र मांसपेशी फुलेर शरीर पुष्ट देखिन्छ । अनि चाउरी परेको, मुजा परी खुम्चिएको छाला र गिर्खा देखिएका भाग नदेखिई अनुहारलगायत सबै भाग झरझराउँदो देखिन थाल्दछ । यस विधिबाट उपचार गर्दा केहि समय लाग्छ र हप्तौँको प्रयासपछि छाला प्राकृतिक स्तर र गुणले युक्त भएर बैँशालु देखिन जान्छ । ‘हमजायगा भन्ने हँस्यौली पात्रले छाला तन्काएर सधैं जवान देखिएर उम्नाचो गरेको’ खिस्सा सुन्नुभएको होला नि ? सायद यस्तै कुनै उपचार पद्दतीको प्रचार पनि हो कि ? छालाको चाउरीबारेमा चिन्तित हुनेहरूले साङ्गोपाङ्ग बुझेर मात्र गर्न जरुरी छ, है ।

छाला बिग्रने अन्य कारणः
उमेरिदै जाँदा केही वातावरणीय प्रभावहरू खासगरी वायु प्रदुषणको खराब असर विरुद्धमा शरीरको सक्रियताले पूर्ताल गर्न पाका मान्छेका शरीरले सक्दैन । शरीरको प्रतिरोधी क्षमताको कारण वयस्क हुँदा त्यतिनै प्रदुषणको स्तर खप्ने मानिस उमेरिदा आन्तरिक कमजोरीका कारण नसक्ने हुन जान्छ । पाका र अति पाका मान्छे जलवायु परिवर्तनको असरले बढि प्रभावित हुन्छन् । अति गर्मी र अति जाडो हुँदा सबैभन्दा बढि असर पाका मान्छेलाई नै हुन्छ किनकी त्यस उमेरमा केहि न केही रोगले च्यापेको हुन्छ नै । रोग नलागेका पाकालाई वातावरणीय असर थाम्न सजिलो होला तर रोगले च्यापेकालाई त अप्ठ्यारो पार्ने हुनालेनै ‘बुढाखाडा माघलाई’ भन्ने उखान चिसो पहाडी मुलुक नेपालमा चलेको होला । धेरै पाका मान्छे सुखले वा रोगव्याधले सकेसम्म शारीरिक श्रम कम गर्ने, हिँडडुल नगर्ने र थल्लिएर घरबाहिर नहिँड्ने साथै घरभित्र पनि एकै ठाउँ बसिरहने गर्दा शरीरलाई चाहिने व्यायाम नभई छाला निस्कृय भएर बिग्रन्छ ।

उमेरिदा पक्कै पनि केही न केही औषधि सेवन नियमित होला ? औषधिको गुन हुँदाहुँदै पनि शरीरभित्र रासायनिक पदार्थको नियमित आपूर्तिले नकारात्मक असर भइरहेको छालामा समेत देखिन सक्छ । अझ पाका मान्छेमा धेरै औषधिको प्रभावस्वरुप अत्यधिक तातो त सहनै सक्दैनन् र लु लागेझैँ असमयमानै चिन्ताजनक अवस्था आउन सक्छ । त्यसो हुँदा छाला फुट्ने, चर्कने र चाउरिने सामान्यतया द्रुतगतिमा भएको पाइन्छ । विभिन्न कारणले शारीरिक प्रतिरोधि क्षमता पाका मान्छेमा घटेको र कम भएको पाइन्छ । यस्तो अवस्थामा सामान्य झुसिलकीराको झुसले थला पार्न सक्छ भने अरु कीराको गन्ध, रङ्ग  र तिनले छुँदा निकाल्ने पदार्थले पनि शरीरभरी डाबर आई कोकोहोलो मच्च्याउने असर गर्न सक्छ । पानीको मात्रा र गुणले पनि सिकिस्त असर पारेर ओच्छ्यान पर्न सक्छन् भने पुरा स्वास्थ्यमा असर गर्दा छालामा बिगार नआउने कुरै भएन ।

अन्त्यमा,
उमेरिदा देखिने शारीरिक संरचना र आकारप्रकारमात्र होइन रोगव्याधको अवस्था पनि पाका मान्छेका गहना हुन् । चाउरी नपरेका छाला र नफुलेका कपाल उमेरमा रमाइलो र स्वभाविक भए पनि उमेरिदा त नक्कली कहलाइन्छ । हिउँ जस्तै सेतै फुलेका कपाल, निधारमा लामा रेखा, सुहाउँदा ठाउँमा उम्रेका राता, सेता कोठी र उस्तै पर्दा छरितो लौरो हल्लाउँदै हिँड्नु पाका मान्छेका सार्वजनिक गुण हुन् । यस्ता सबै लक्षण र आइपरेका चिनारीलाई सगर्व स्विकार गरी आनन्द मान्नु पाका र अति पाका मान्छेको स्वभाव बन्नुपर्छ । उमेरिदा पनि बैँशालु बान्की गर्ने र कृत्रिम आडम्बरमा मक्ख हुने बेला होइन, बरु बैँशकालाई बाटो देखाउने अगुवा बन्नुपर्छ पाका मान्छेले । त्यसैले प्रकृतिले दिएको उपहार भित्री हृदयले स्विकार गर्दै सन्तोषी बन्नु साँच्चिका पाका मान्छेको लक्षण हो । तपाइँ फरक हो र भन्या ?

०००
ल.पु. चालिसेडाँडा
चैत ८, २०७९