नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य :

बुढ्यौली मानव जीवनको एक अनिवार्य अवस्था हो । यसबाट कोही बच्न सक्दैन । यो समय केवल उमेरले थकित भएको अवस्था मात्र होइन । बरु जीवनभर संचित अनुभव, ज्ञान र कर्तव्यहरूको निचोड हो । तर प्रश्न यो हो कि बुढ्यौलीलाई मानिसले कसरी सामना गर्छ । के यो समय शान्त र सम्मानित हुनेछ, वा परिवार र समाजका लागि बोझ बन्नेछ ? यी सबै कुरा मानिसले आफ्नो जवानीमा गरेको तयारी र जीवनशैलीमा निर्भर गर्दछ ।

१. वृद्धावस्थाको समस्या-
बुढ्यौलीलाई अक्सर एउटा समस्याको रूपमा हेरिन्छ । विशेष गरी मानिसले आफ्नो शारीरिक र मानसिक क्षमताहरू गुमाउँछन् वा ह्रास ल्याउँछन् । वृद्ध व्यक्तिहरूले आफ्नो सक्रिय जीवनशैली गुमाएपछि उनीहरूलाई परिवारका लागि बोझको रूपमा लिने प्रवृत्ति देखिन्छ । आजको व्यस्त जीवनशैली र आर्थिक चुनौतीहरूले यो समस्या झन् जटिल बनाएको छ ।

परिवारको दृष्टिकोण आजको आधुनिक समाजमा जहाँ व्यस्तता र प्रतिस्पर्धा उच्च छ, वृद्धहरूको देखभाल परिवारका लागि कठिन कार्य बन्न सक्छ । वृद्ध व्यक्तिहरूलाई दैनन्दिन काममा सहायता चाहिन्छ । शारीरिक अशक्तताका कारण उनीहरूलाई पोषणयुक्त आहार, औषधोपचार र व्यक्तिगत हेरचाह आवश्यक पर्छ ।

परिवारका सदस्यहरू, विशेष गरी युवाहरू, आफ्नै काम र जिम्मेवारीले थिचिएका हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा, वृद्धहरूको आवश्यकता पूरा गर्न कठिनाइ उत्पन्न हुन्छ । यो वृद्धहरू र परिवार दुवैका लागि तनावपूर्ण स्थिति हो ।

आर्थिक दृष्टिकोण वृद्धहरूको स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या र तिनका उपचारमा खर्च बढ्दै जान्छ । परिवारको सीमित आयले यो अतिरिक्त भारलाई थेग्न समस्या उत्पन्न हुन्छ । यदि त्यो खर्च बालबालिकाको शिक्षा वा पोषणमा लगाइने हो भने भविष्यका लागि परिवारको स्थिति बलियो बनाउन सकिन्छ ।

२. वृद्धहरूका व्यसन र विकार-
समस्या झन् जटिल बनाउँदै
वृद्धावस्थामा प्रवेश गर्दा मानिसहरूले केवल उमेर मात्र बढाउँदैनन्; कतिपयले आफ्नो जीवनभरका व्यसन र विकारहरू पनि साथमा बोक्छन् । चुरोट, रक्सी र अन्य अस्वस्थकर बानीहरूले वृद्धावस्थामा स्वास्थ्यलाई झन् जटिल बनाउँछ ।

मनोवैज्ञानिक समस्या समेत जटिल रूपमा देखिन सक्छ । वृद्धहरू प्रायः चिडचिडापन, ईर्ष्या र अन्य नकारात्मक भावना अनुभव गर्छन् । परिवारभित्रको नयाँ पुस्तासँग सन्तुलन बनाउन नसक्दा तनाव उत्पन्न हुन्छ । जब वृद्धहरूले आफूलाई असहाय र अनुपयोगी महसुस गर्छन्, यसले मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्छ ।

३. वृद्धहरूको सकारात्मक भूमिका-
बुढ्यौली उमेर अनुभवको खजाना हो । यसरी सबै वृद्धहरूले समस्या सिर्जना गर्दैनन् । वास्तवमा वृद्धहरू, परिवार, समाज र राष्ट्रका लागि अनमोल अनुभवका भण्डार हुन् । उनीहरूको शान्त सोच, परिपक्वता र जीवनभरको ज्ञानले धेरै समस्याहरूको समाधान दिन सक्छ ।

परिवारभित्रको भूमिकामा समेत वृद्धहरूले परिवारका सदस्यहरूलाई मार्गदर्शन गर्न सक्छन् । उनीहरूको परिपक्व दृष्टिकोणले सन्तानलाई सही निर्णय गर्न प्रेरित गर्दछ । जीवनभरका अनुभवहरू बाँडेर उनीहरूले युवा पुस्तालाई जीवनप्रति गम्भीर बन्न सिकाउँछन् ।

समाज र राष्ट्रको सन्दर्भमा समाजका वृद्ध सदस्यहरूको अनुभवका आधारमा परामर्शदाताको रूपमा काम गर्न सक्छन् । उनीहरूले नेतृत्वमा सन्तुलन ल्याउन, दीर्घकालीन सोच प्रदान गर्न र नयाँ पुस्तालाई सही मार्गमा अघि बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।

४. बुढ्यौलीसँग जुध्न सक्रियता अनिवार्य-
वृद्धावस्थामा उपयोगिता गुमाउनु भनेको जीवनको अन्तिम चरणलाई समस्याको रूपमा बदल्नु हो । त्यसैले वृद्धहरूले आफ्नो जीवनशैलीलाई सक्रिय र स्वस्थ राख्नुपर्छ ।
आफ्नो जिम्मेवारीबोध वृद्धहरूको कर्तव्य हो कि उनीहरू आफूलाई परिवारको मात्र बोझको रूपमा नलिऊन् । उनीहरूले परिवारको लागि प्रेरणादायक भूमिका निर्वाह गर्न सक्छन् ।

आफ्नो आत्मनिर्भरता कायम राख्न उपायहरू वृद्धावस्थामा आत्मनिर्भर बन्नका लागि उनीहरूले निम्न उपायहरू अवलम्बन गर्न सक्छन्-
क) सजिलो जीवनशैली अपनाउनु,
ख) आफ्नो आवश्यकता र खर्चलाई घटाउनु,
ग) स्वास्थ्यमा ध्यान दिनु,
घ) व्यायाम, सन्तुलित आहार र सकारात्मक सोचमार्फत् शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यलाई सुदृढ बनाउनु,
ङ) रचनात्मक काममा संलग्न हुनु,
च) लेखन, अध्यापन, वा अनुभव बाँड्ने गतिविधिमा सक्रिय रहनु,
छ) जवानीमा बुढ्यौलीको तयारी ।

५. दीर्घकालीन सोच-
जवानी भनेको केवल रमाइलो र मनोरञ्जनको समय होइन । यो समय जीवनभरका लागि आधार तयार गर्ने समय हो । मानिसले जवानीमा गरेको मेहनत र सही निर्णयहरूले वृद्धावस्थालाई सहज र सम्मानजनक बनाउँछ ।

आर्थिक तयारी जवानीमा कमाएको पैसा बचत गर्न सिक्नुपर्छ । अनावश्यक खर्चलाई कटौती गरेर दीर्घकालीन योजनाका लागि बचत गर्नुपर्छ । यसले वृद्धावस्थामा आर्थिक स्वतन्त्रता प्रदान गर्दछ ।

शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यको ख्याल स्वास्थ्य नै सम्पत्ति हो भन्ने उखान हरेक चरणमा लागु हुन्छ। नियमित व्यायाम, स्वस्थ आहार, र तनावमुक्त जीवनशैलीले वृद्धावस्थालाई सुखमय बनाउन मद्दत गर्दछ ।

६. बुढ्यौलीको सम्मान र शान्ति सुनिश्चित गर्ने उपाय-
वृद्धावस्थामा शान्ति र सम्मानित जीवन प्राप्त गर्न निम्न उपायहरू प्रभावकारी हुन सक्छन्-
क) व्यसन त्याग्नु- व्यसन र विकारले बुढ्यौलीलाई झन् जटिल बनाउँछ । यसलाई त्यागेर शुद्ध जीवनशैली अपनाउनुपर्छ ।
ख) धार्मिक र आध्यात्मिक जीवनशैली अपनाउनु- बुढ्यौलीमा आत्मचिन्तन र भगवानको भजनमा समय बिताउनुपर्छ । यसले मानसिक शान्ति प्रदान गर्दछ ।
ग) समाजसेवामा संलग्न हुनु- वृद्धहरूले समाजलाई केही योगदान दिन सक्ने काममा संलग्न हुनुपर्छ ।

७. वृद्धावस्थाको गहिरो अर्थ-
बुढ्यौली केवल आराम गर्ने समय होइन, यो समय आत्मचिन्तन, अनुभव बाँड्ने र नयाँ पुस्तालाई मार्गदर्शन गर्ने समय हो । यसका लागि मानिसले आफ्नो जवानीलाई व्यवस्थित र अनुशासित बनाउनु आवश्यक छ । आत्मनिर्भर र आदर्श वृद्ध बन्नु जसले बुढ्यौलीलाई समस्याको रूपमा हेर्न चाहँदैन, उसले जवानीमा परिश्रम, बचत र संयमको जीवनशैली अपनाएर वृद्धावस्थालाई सम्मानजनक बनाउनुपर्छ ।

८. निष्कर्ष-
जिम्मेवारीपूर्वक जवानी, सम्मानजनक बुढ्यौली
बुढ्यौली जीवनको अनिवार्य सर्त हो । यसबाट कोही पनि बच्न सक्दैन । तर बुढ्यौलीले मानिसलाई बोझ, समस्या वा तनावका रूपमा परिवर्तन गर्ने कि सम्मान, शान्ति र प्रेरणाको रूपमा, यो उनीहरूको जवानीमा गरेको तयारी र दृष्टिकोणमा निर्भर हुन्छ ।
जो कोहीले आफ्नो बुढ्यौलीलाई सम्मानजनक बनाउन चाहन्छ, उसले जवानीमै जिम्मेवारीपूर्वक जीवन जिउने संकल्प गर्नुपर्छ । जवानीको ऊर्जा र समयलाई सही दिशा दिनसके मात्र बुढ्यौली प्रेरणादायक र सुखद बन्न सक्छ ।

०००
२०८१ माघ ७ गते ।
श्री जनता (प्राविधिक) मावि, गोलबजार ४, सिरहा ।