नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य :

आदरणीय आदिकवि भानुभक्त बाजे,
सभक्ति साष्टाङ्ग दण्डवत् !

​यो २०८३ सालको बौद्धिक अनिकालको क्षणमा एउटा कुनाबाट तपाईंलाई यो पत्र लेख्दै छु, जुन पढ्दापढ्दापढ्दै ओठहरू हाँसोले अलिकति खुकुलो त होलान्, तर भित्रभित्रै आँखाको कुनाबाट घिउ रङको तातो आँसु पनि खस्नेछ ।
​बाजे ! अचम्मको कुरा के छ भने, तपाईंले त एउटा सामान्य घाँसीको घाँस काट्ने दाउ र “कीर्ति त केही रहोस्” भन्ने सोचबाट पग्लिएर तराई, पहाड र हिमालका भित्ता-भित्तामा नेपाली भाषाको अजम्बरी बिउ रोप्नुभयो । तर आज हामी कस्ता सुपुत्र भयौँ भने, तपाईंको त्यो ‘नेपाली भाषा’ राम्रोसँग बोल्न नजान्ने बच्चालाई यहाँ ‘स्मार्ट’ भनिन्छ, अनि अंग्रेजी शब्द मिसाएर आधा-अधुरो नेपाली ओकल्नेलाई ‘विद्वान्’ मानिन्छ ! तपाईंले त ‘कान्तिपुरी नगरी’ देख्दा अलकापुरी जस्तै देखेर कविता फुराउनुभयो, तर आजका तपाईंका आधुनिक नातिपनातिहरू त्यही अलकापुरीको धूलो र हिलो सहन नसकेर ‘डियर बाजे’ भन्दै राहदानी बोकेर सात समुद्रपारि अलप भइरहेका छन् ।

​म सोच्छु बाजे, इतिहासले तपाईंलाई दिएको त्यो हण्डर र आजको यो आडम्बर देख्दा कुनचाहिँ नेपालीको छाती नचर्किएला र ?

तपाईंलाई पाँच सय रुपैयाँ सरकारी रकम हिनामिना गरेको झुटो आरोपमा कुमारी चोकको त्यो साँघुरो र अँध्यारो खोरमा कोचियो । कठै बाजे ! तिर्खा लाग्दा पानीसम्म नपाएर छटपटाएको त्यो दु:खको रापबाट तपाईंले ‘नेपाली रामायण’ को पवित्र अयोध्याकाण्ड जन्माउनुभयो । आजको जमाना हेर्नुस् त ! यहाँ पाँच सय रुपैयाँ होइन, पाँच अर्ब पचाएर मान्छेहरू मन्त्रीको कुर्सीमा सयपत्रीको ठूलो माला लगाएर अट्टहास गर्छन् । उनीहरूलाई कुमारी चोकको खोर होइन, एसी जडान गरिएको पाँचतारे रिसोर्टजस्तो जेल चाहिन्छ । तपाईंले त जेलमा बसेर कविता कोर्नुभयो र समाज सुधार्नुभयो, आजका भीआईपी कैदीहरू जेलबाटै भिडियो कल गरेर चुनाव जित्छन् ! बाजे, तपाईं त असाध्यै सोझो हुनुहुँदो रहेछ, अलिकति चतुर भइदिएको भए त्यतिबेला पाँच सयको ठाउँमा पाँच करोडको हिसाब गोलमाल गरेर कतैको बडाहाकिम वा प्रधानमन्त्री बन्नुहुने रै’छ !

अनि त्यो अर्को काण्ड, हाकिम र भोलानाथलाई व्यङ्ग्य गर्दै तपाईंले कुर्लिनुभएको थियो नि- “भोलि भोलि भन्दैमा सब घर बितिगयो…”। बाजे, तपाईंको त्यो एउटै श्लोकले तत्कालीन अड्डा-अदालतका कुर्सीहरू थुरथुर कामेका थिए रे । तर आज तपाईं जीवितै फर्केर न्यायलय आउनुभयो भने, तपाईंको मुद्दाको तारेख लिन तपाईंको सातौँ पुस्ताले पनि ‘भोलि’ नै सुनिरहनुपर्नेछ । यहाँ ‘भोलि’ कहिल्यै ‘आज’ बन्दैन । तपाईंले त दिक्क भएर कालजयी कविता लेख्नुभयो, हामी त दिक्क भएर सामाजिक सञ्जालमा केवल कुण्ठा पोख्छौँ ।

​कतिपय आजका नव-विद्वानहरू भुइँकुइरो जस्तै उठेर भन्छन्- “भानुभक्तले त केवल संस्कृतको अनुवाद मात्र गरे, मौलिकता दिएनन् ।” हाँसो त त्यहाँ उठ्छ बाजे, जसले जिन्दगीमा एउटा मौलिक पाना कोर्न सकेका छैनन्, उनीहरू भुँडी सुम्सुम्याउँदै तपाईंको ‘छन्द’ नापेर खोट लगाउँछन् । तपाईंले त संस्कृतको त्यो कठिन स्वर्गको भाषालाई नेपालीको आँगन, पिँढी र गोठसम्म ल्याएर “एकदिन नारद सत्यलोक पुगिगया…” भन्दै गुन्जाइदिनुभयो । तर आज, हामी त्यही भाषालाई गौरव होइन, हीनताबोधको त्यान्द्रो मान्छौँ ।

तपाईंको तनहुँ चुँदी रम्घाको जन्मघर खण्डहर भयो भनेर हामी राष्ट्रिय रोइलो त गर्छौँ, तर आफ्नै घरभित्र छोराछोरीले ‘आमा’ भन्दा नाक खुम्च्याएर ‘मम्मी’ भन्दा छाती ढकमक्क फुलाउँछौँ । कस्तो विडम्बना ! तपाईंले जुन भाषाका लागि सरकारी कोपभाजन, मानसिक प्रताडना र जीउज्यानकै जोखिम मोल्नुभयो, आज त्यही भाषा सरकारी अड्डाका भित्तामा र फेसबुकका भित्ताहरूमा व्याकरण रोएर रगतका आँसु छटपटाइरहेको छ ।

तर बाजे, तपाईंको यो दु:ख र अपमान नै आज हाम्रा लागि सबैभन्दा ठूलो प्रेरणा हो । तपाईंले संसारलाई देखाइदिनुभयो कि सङ्कट जतिसुकै पहाडजत्रो होस्, यदि हातमा निष्ठाको कलम र मनमा कलाको ज्योति छ भने जेलको अँध्यारो कालकोठरी पनि उज्यालो साहित्यको मन्दिर बन्न सक्छ । तपाईंले शासकहरूको अगाडि घुँडा टेक्नुभएन, बरु एउटै चोटिलो काव्यिक प्रहारले उनीहरूको छद्मभेषी मुकुण्डो उप्काएर फाल्दिनुभयो ।

तपाईंलाई लाग्दो होला, म कुमारी चोकमा थुनिएँ, मेरो जीवन त बर्बाद भयो । तर बाजे, तपाईं त त्यो खोरबाट निस्केर सिधै नेपाली वाङ्मयको यस्तो स्वर्ण सिंहासनमा बस्नुभयो, जहाँबाट तपाईंलाई समयको कुनै पनि आँधीले हल्लाउन सक्दैन । आजका शासकहरू महलमा बसेर पनि भोलि इतिहासको रद्दीटोकरीमा गन्हाउनेछन्, तर तपाईं हिजो पनि आदिकवि हुनुहुन्थ्यो, आज पनि हुनुहुन्छ र भोलि पनि रहनुहुनेछ ।

​त्यसैले बाजे, उता सत्यलोकमा बसेर धेरै चिन्ता नगर्नुहोला । बरु यसो गर्नुस्, त्यहाँ पनि कोही ‘भोलानाथ’ वा ‘रज्जू हाकिम’ भेटिए भने एउटा कडा छन्दको श्लोक हानेर यसो भनिदिनुहोला-
​”चुँदी रम्घाका भानुभक्तले त उतिबेलै नेपाली ब्युँझाए,
अहिलेका नातिहरूले भाषा बेचेर डलरको खात लगाए !”

तपाईंको रामायणको श्लोक आज पनि गाउँघरका वृद्धवृद्धाको श्वासमा र तन्नेरीहरूको सुस्केरामा कतै न कतै जीवितै छ, र त्यही मधुर धुनको साहरामा यो नाति पनि तपाईंको काव्यिक छहारी सम्झँदै बिदा माग्छ ।

​तपाईंको आदर्शको अक्षता शिरमा लगाउन चाहने,
एक आधुनिक नेपाली नाति- आचार्य नन्दलाल

०००
२०८३ असार २९ गते ।
सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।