नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

नन्दलाल आचार्य :

(यस लेखले इम्युनिटी पावर बढाउने उपायहरू, रुघाखोकीबाट बच्ने तरिकाहरू, बुढ्यौलीमा चिसो याममा ध्यान पुर्‍याउनु पर्ने कुराहरू र व्यक्तिगत अनुभव तथा प्राकृतिक जीवनशैलीको महत्त्व समेटेको छ ।)

आज माघ १६ गते, सहिद दिवसको सम्झनामा बिहान २:३० बजे नै आँखा खुले । ज्ञात-अज्ञात सहिदहरूको योगदान सम्झिएँ । बेलुकी कोरेका दुई लघुकथाहरूलाई कम्पोज गरी एउटा फित्कौली डट कमलाई पठाएँ, अर्को फेसबुकमा सेयर गरें । नित्यकर्म सिद्धयाएर ४:०० बजे रामकृपाल महतोलाई उठाउन फोन गरेँ र योगग्राम दगुरेँ । जाडो यामको चिसो हावा नाकबाट बगिरहेको इन्द्रावतीजस्तै कटक्क काट्दै थियो । खोकीले बेला-बेला उग्र रूप लिइरहेको थियो, तर मैले सहनु थियो । त्यसैले रातभर भिजाएको मेथी चपाएँ, लसुनका चार पिराे टुक्रा निलें । शरीरलाई भित्रैबाट बलियो बनाउन एक घण्टा योग गरेँ- भस्त्रिका, कपालभाँती, अनुलोम-विलोम ।

जाडो मौसममा शरीर कमजोर बन्न सक्छ, त्यसैले रोगप्रतिरोधात्मक शक्ति (इम्युनिटी) बढाउन आवश्यक हुन्छ । स्वस्थ जीवनशैली अपनाएर, उचित आहार लिएर र योग तथा प्राणायाम गरेर रोगहरूसँग जुध्ने क्षमता बढाउन सकिन्छ ।

अ) इम्युनिटी पावर बढाउने उपायहरू

स्वस्थ जीवनशैली, उचित आहार, व्यायाम, योग र सकारात्मक सोचले हाम्रो शरीरको रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउन सक्छ । खासगरी जाडो मौसममा शरीर कमजोर बन्न सक्छ, त्यसैले यसबेला विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ ।

१. प्राकृतिक जडिबुटी र घरेलु उपायहरू

प्राकृतिक जडिबुटीहरू रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन अत्यन्त प्रभावकारी हुन्छन् । यी घरेलु उपायहरू अपनाउँदा शरीरलाई चिसोबाट जोगाउन सकिन्छ ।

(क) मेथी

मेथीमा एण्टिअक्सिडेन्ट र एन्टी-इन्फ्लेमेटोरी गुण हुन्छ ।

रातभर पानीमा भिजाएको मेथी बिहान खानाले शरीरलाई तातो राख्छ र चिसोबाट जोगाउँछ ।

(ख) लसुन

लसुनमा अलिसिन नामक तत्त्व पाइन्छ, जसले रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउँछ ।

बिहान खाली पेट लसुन खानाले जाडोमा शरीरलाई तातो बनाउँछ ।

(ग) अदुवा, बेसार, मह मिश्रण

यी तीन तत्त्वले शरीरलाई भित्रैबाट तातो बनाउँछ ।

अदुवा चिया, बेसार दूध, वा मह पानीको सेवनले स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ ।

(घ) तुलसी र कालो मरिच

बिहान तुलसी चिया वा मरिच मिसाएको दूध सेवन गर्दा रुघाखोकी लाग्दैन ।

तुलसीको पातलाई महसँग मिलाएर खानाले घाँटीको दुखाइ कम हुन्छ ।

२. व्यायाम र योग

व्यायाम र योगले शरीरलाई तन्दुरुस्त राख्छ । जाडो मौसममा शरीरलाई सक्रिय राख्न निम्न योगासनहरू उपयोगी छन् ।

(क) भस्त्रिका प्राणायाम

यसले रक्तसञ्चार बढाउँछ ।

फोक्सोलाई स्वस्थ राख्छ ।

(ख) कपालभाँती प्राणायाम

पेटका रोगहरू हटाउन मद्दत गर्छ ।

शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा राख्छ ।

(ग) अनुलोम-विलोम प्राणायाम

मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ ।

फोक्सोको क्षमता बढाउँछ ।

आ) रुघाखोकीबाट बच्ने उपायहरू

जाडो मौसममा धेरैलाई रुघाखोकी लाग्ने समस्या देखिन्छ । यसबाट बच्न निम्न उपायहरू अपनाउनु आवश्यक छ ।

१. घाँटीलाई सुरक्षित राख्नुहोस्

न्यानो कपडा लगाउने, विशेष गरी घाँटी ढाक्ने ।

मनतातो पानी पिउने, चिसो पानीबाट बच्ने ।

अदुवा-चिया, मह मिश्रित पानी सेवन गर्ने ।

२. स्वस्थ आहारको सेवन

हरियो सागसब्जी, गेडागुडी, सुक्खा फलफूल खान आवश्यक छ ।

मसला युक्त खाना (अदुवा, बेसार, मरिच) प्रयोग गर्ने ।

३. पर्याप्त आराम र निद्रा

७-८ घण्टा राम्ररी सुत्ने ।

पर्याप्त आराम लिनाले शरीरको रोग प्रतिरोधी क्षमता बढ्छ ।

इ) बुढ्यौलीमा चिसो याममा ध्यान पुर्याउनुपर्ने कुराहरू

उमेर बढ्दै जाँदा शरीर कमजोर बन्ने हुन्छ । खासगरी जाडो मौसममा निम्न कुराहरू ध्यान दिनु आवश्यक छ ।

१. रक्तचाप सन्तुलित राख्ने उपायहरू

जाडो याममा ब्लड प्रेसर घट्न सक्छ, त्यसैले न्यानो कपडा लगाउने ।

मनतातो झोलिलो खाना (सुप, हरियो साग, जडिबुटी मिश्रित दूध) सेवन गर्ने ।

लसुन, बेसार, अदुवा, महको नियमित सेवन गर्ने ।

२. शारीरिक सक्रियता कायम राख्ने

बिहानको समयमा हल्का व्यायाम, ध्यान, र योग गर्ने ।

लामो समयसम्म एकै ठाउँमा नबस्ने, हल्का हिँडडुल गर्ने ।

दिनभरि हल्का-फुल्का शारीरिक गतिविधि गर्ने ।

३. मानसिक स्वास्थ्यको ख्याल राख्ने

सकारात्मक सोच राख्ने ।

ध्यान गर्ने, लामो सास फेर्ने अभ्यास गर्ने ।

मन खिन्न हुने वा तनाव महसुस भएमा नजिकका साथीभाइ वा परिवारसँग कुरा गर्ने ।

ई) प्राकृतिक नियम र मेरो जीवनशैली

म २०७७ सालदेखि पूर्णरूपमा शाकाहारी भएँ । शरीरलाई स्वस्थ राख्न, प्राकृतिक जीवनशैली अपनाएँ । तर, समय बित्दै जाँदा परिवारका सदस्यहरूले पुनः मासु खान सुझाव दिन थाले । मैले भने, “प्रकृतिले जे गर्न खटाउँछ, त्यही स्वीकार गर्छु ।”

यो जीवनशैलीले मलाई स्वस्थ राख्न सहयोग गरिरहेको छ । तर आज चिसोले जितेको कारण फरक वास्तविकतासँग मुकाविला भयो । सधैं झै करिव ६:०० घर भित्रिएँ । केहीबेर किताबमा आँखा डुले र कोचिङ कक्षा दगुरेँ । वातावरणमा अँध्यारो कायम नै थियो । जाँडोले उग्र पङ्ख फट्फटायो । पाठ पढाएर ७:२० मा सकेँ । एसइई परीक्षाको सन्दर्भ कोट्याएर विद्यार्थीलाई अझ बल प्रदान गर्ने मन हुँदै थियोे । म उभिएको धर्ती घुम्न थाल्यो । २०७४ कार्तिक १० गते पनि यसरी नै संसार एक्लै घुमेको थियो । परिणामतः दाहिने पाटो अर्पण गरेर एक छाने जीवन विताइरहेको छु ।

आमालाई पनि सुरुमा उच्च रक्तचाप थियो । पछि निम्न रक्तचापमा बदलियो । घटबढ हुँदाहुँदै २०७७ सालमा उहाँ ७७ वर्षको उमेरमा नै बिदा हुनुभयो । म ५१ मा हिँड्दै छु, सधैं १४०/८० भन्दा ओरालो नलागेको रक्तचाप के भयो ? मनमा अनेक कुरा आउँदै जाँदै गर्न थाले । लामोलामो सास फेरेमा मुटुमा धक्का दिन सक्तैन भन्ने सुनेको थिएँ । १५ मिनेट भस्त्रिका गरेँ । रिङ्गटाले छुट्ने नाम लिएको थिएन । अनुलोमविलोम सुरु गरेपछि जसोतसो चक्कर लाग्न बन्द भयो । डाक्टरकहाँ जाँच गराउँदा रक्तचापको अवस्था १०५/७५ थियोे । मेरो हंसले ठाउँ छाड्यो । निम्न रक्तचापका लागि २०७७ देखि नै पूर्णतः शाकाहारी भएँ । घर र ससुराली सबैको अनुरोधलाई दबाउँदै आफ्नै मनलाई कुल्चेँ ।

अब आएर थोरैथोरै सेवन गर्न आग्रह आउन थाल्यो । अब म भन्नेवाला छु, “तैंले खानै हुन्न भनेर बर्जित गर्न मलाई एक छाने मानिसको रूप दियो । मैले स्विकारेको कुरा कसरी कुल्चिनु ? जसलाई जे गर भनेर प्रकृतिले खटाउँछ, त्यसलाई स्वीकार गर्ने मेरो वचन छ । म वचनको पक्का छु । प्रकृतिलाई धोका दिएँ भने कुसमयमा आइस् भनेर परमधाममा आमा रिसाउनुहुन्छ ।”

धेरै कुरा बुझ्दै पनि कतै त्रुटि भए सर्वस्व जान सक्ने रहेछ भन्ने बुझेँ । अनुभव लुकाएर बाँच्ने हैन बाँडेर रमाउनाले मात्रै जीवन सार्थक हुँदोरहेछ ।

उ) निष्कर्ष

जाडो मौसममा शरीरलाई स्वस्थ राख्न सही आहार, व्यायाम, योग र उचित जीवनशैली आवश्यक छ। उमेर बढ्दै जाँदा विशेष ध्यान दिनुपर्छ, किनभने शरीरको प्रतिरोध क्षमता घट्दै जान्छ । प्राकृतिक उपायहरू अपनाएर, सकारात्मक सोच राखेर र उचित सन्तुलित जीवनशैली अपनाएर स्वास्थ्यलाई मजबुत बनाउन सकिन्छ ।

०००

उदयपुर