नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

पुड्को भनेर म सुपारीको कुड्को जस्तै पुड्को पनि होइन, तर मुठी नपुगेको मानो जस्तै सानो कदको भने अवश्य हो । यो यथार्थ मैले त्यस दिन थाहा पाएँ, जतिबेला म एघार वर्षको थिएँ । यस भन्दा अघिसम्म मलाई यसबारेमा अलिकति पनि शङ्का थिएन, त्यसदिन बल्ल थाहा भयो अन्य मान्छेको तुलनामा मेरो कद केही सानो नै रहेछ ।

त्यसताका दशैंमा घरपरिवार र मान्यजनहरु बाट टिका थापे पछि मावली घर कहिले पुग्ने जस्तो लाग्थ्यो । घरदेखि मावल पुग्न लगभग तीन घण्टाको समय छुट्याउनु पथ्र्यो । सहजै साथी पाए त केही थिएन नपाए पनि बटुवा साथी कसो नपाइएला भन्दै एक्लै बाटो लागिन्थ्यो । सन्जोगले बटुवा भेटिए उसका सुरमा हिंड्नु पर्ने, नभेटिए पनि खासै फरक पर्दैन थियो, बरु द्रुतगतिमा लामो पाइला सार्दा निर्धारित समय भन्दा छिटो पुग्न सकिन्थ्यो । किनकि आफ्नो सारा ध्यान मावलमा दशैँलाई ठिक्क पारेको नोटको नयाँ बिटोमा मात्र केन्द्रित हुन्थ्यो र त्यसैको आकर्षणले पाइला खिचिरहेको हुन्थ्यो ।

जब म त्यसदिन मावल नजिकैको सानो बजार पुगेँ, त्यहाँ केही पसलहरू थिए । एक मोहरको मिस्री किनेपछि निकै डटेर एक अङ्खोरा पानी माग्ने हिम्मत आउँथ्यो । अन्यथा पानी माग्न डरै लाग्थ्यो । त्यसदिन पानी मिस्री खाएर पर्खालमा टुसुक्क बसेको मात्र थिएँ, पसलेले सोध्यो-
“ए फुच्चे घर कता हो ?“ मैले तान्द्राङ भनेर बताएपछि उसले पुनः सोध्यो- “स्कूल जाने गरेको छ ?” स्कूल मात्र होइन म अहिले पाँच कक्षामा पढ्दै छु ।” मैले निकै फुर्तीसाथ बताइ दिएँ ।
“कता जान हिँडेको ?” उसले मलाई अर्को पनि प्रश्न गर्‍यो ।
म ढकालको भानीज हूँ, दशैंको टिका थाप्न मावल जान लागेको ।”
सायद उसले मलाई चिनेछ क्यारे !
तिमी दाहालको छोरा हो ? “दाहालको छोरा मात्र होइन म पनि दाहाल हो ।” मैले भनें ।
उसले पुनः मेरो शिरदेखि पाउसम्म नियालेर हेर्दै भन्यो-
“अलि बढी बोल्दा रहेछौ, यति सानो बच्चा पनि कतै पाँच कक्षामा पढ्छ ? नचाहिने कुरा गर्नुहुन्न बुझ्यौ ?”

उसले मेरो कुरा पत्याएन । तर वास्तविकता चाँहि त्यही थियो, म पाँच कक्षामा पढ्दै थिएँ ।
“पत्याउनु नपत्याउनु तपाईंको कुरा, तर म पाँच कक्षामै पढ्छु ।” मैले पनि अदब साथ भनिदिएँ ।
“कति वर्षको भयौ ?” उसले अझै पनि मेरो जाँच गरिरहेको थियो ।
“एघार वर्ष ।”
मैले यति भनेपछि उसले जिभ्रो टोक्दै भन्यो-
“त्यसो भएर पो यस्ता छिप्पिएको कुरा गरेको रहेछौ । मान्छे जिलीगान्टे भएर पो रहेछ । उमेर त खाइसकेका रहेछौ । छिप्पिएको कुभिण्डो न हो, फुस्रो नहुने कुरै भएन !”

यसअघिसम्म कुरा गरिरहँदा मलाई निकै आनन्द आइरहेको थियो । जब उसले मलाई जिलीगान्टे र फुस्रिएको कुभिण्डोसँग तुलना गर्‍यो, मलाई अचानक करेन्ट लागे जस्तै भयो । झनक्क रिस पनि उठ्यो । म उत्तिखेरै कालो निलो भएँ । यतिन्जेल उसलाई देखाइरहेको मेरो फुर्ती एकाएक, एकदिन अघि टिपेको रायोको साग जस्तै ओइलाउन थाल्यो । अब मलाई त्यहाँ एकछिन पनि बस्न मन लागेन ।

पसलदेखि ओरालो झरेर मावल पुग्न आधा घण्टा लाग्ने भए पनि त्यस दिन भने म पन्ध्र मिनेटमा झरें ।
पेट पोलिरहेको थियो, मेरो शारीरिक कद अन्य मान्छेको तुलनामा केही सानो रहेछ । अब मान्छेहरूले मलाई वामपुड्के भन्न सक्छन् । खिसी गर्न सक्छन् । मेरो सानो कदमाथि व्यङ्ग्य प्रहार गर्न सक्दछन् । त्यसदिन मलाई मेरो उचाइ प्रति घृणा लागेर आयो ।

त्यस मान्छेले मलाई जिलीगान्टे भनेको कुरा मैले कसैलाई पनि सुनाइन । सबैलाई सुनाउने हो भने अझै मेरो पुड्कोपनको औपचारिक रूपमा पुष्टि हुन सक्थ्यो । त्यस मान्छेले मलाई पुड्को भनेको कुरा मैले गुपचुपमा राखें । म पुड्को भएको यथार्थ गोपनीय रहोस्, म यही चाहन्थें । हुन त इज्जत जाला भनेर डोकाले छोप्नु र आफू गान्टे भएको कुरा कसैलाई भन्दिन भन्नुको कुनै अर्थ थिएन । दुवै कुरालाई छेक्न र ढाँट्न सकिदैन । संजोगले केही वर्षसम्म मलाई कसैले पनि गान्टे भनेन । त्यस घटना भन्दा पछि, होचो कदकै कारण म धेरै पटक फटाहा मानिएको छु, धाक लगाउने मान्छेमा गनिएको छु ।

बरु जागिरमा पद पुड्को भए केही पनि फरक नपर्ने रहेछ । सरकारले पुड्को र अग्लो नछुट्टिने गरि पोशाकको व्यवस्था गरिदिएको छ, तर कद पुड्को हुनुको पीडा त कति हुन् कति ! कुरै गर्ने हो भने आजसम्म मैले रेडिमेड कपडा लगाउने अवसर जुरेको छैन । रेडिमेड कपडा मलाई मनै नपर्ने भने होइन, तर मैले रेडिमेड सर्ट पाइन्ट लगाउन नपाउनुको मूल कारण मेरो सानो कद जिम्मेवार छ । बेबी साइजको कपडा सानो हुन्छ । त्यसभन्दा माथिको साइज ठूलो हुन्छ । जुत्ता चप्पलको व्यथा पनि उस्तै हो ।

म सदरमुकाममा एस.एल.सी परीक्षा दिन गएको थिएँ । त्यसदिन गणित विषयको परीक्षा चलिरहेको थियो । तीनचार जनाको एउटा टिम आएर परीक्षा दिइरहेका बेला मलाई उठाइयो । अधीक्षकले टिम बनाएर आएका रहेछन् । मेरो नाम, जन्ममिति, वावुको नाम सोधियो । मैले उत्तर दिँदैं गएँ । मेरो प्रवेश पत्रको तस्वीर र मेरो अनुहारमा पटक पटक हेरियो । सायद त्यतिले मात्र पुगेन । मेरो विद्यालयका गार्ड बनेर आएका तर त्यसदिन अर्को कोठामा खटाइएका शिक्षकलाई बोलाएर सोधियो-
“यो भाइ चिरञ्जीवी हो ? शंका लागेर सोधेको ।”
ती शिक्षकले “हो यिनी चिरञ्जीवी हुन्“ भनेपछि म अपराध मुक्त ठहरिएँ । मेरो ७ मिनेटको समय बरबाद भयो । त्यो ७ मिनेट नोक्सान भएको समयको जिम्मेवारी लिने काम पनि मेरो होचो कदलाई नै सुम्पियो ।

आजसम्म मेरो कपाल फुलेको छैन । फुलेको दारी जुँगा म राख्दिन, कम्तिमा पनि एक-दुइ दिन बिराएर खुर्कने गरेको छु । जब म कुनै अस्पताल र ल्याबमा पुग्छु, म भन्दा निकै कान्छा उमेरका व्यक्तिहरू जेष्ठ नागरिकको लाइनमा उभिन्छन्, म त्यहाँ उभिदा मलाई भने कनिष्ठ नागरिकको लाइन देखाइन्छ । मलाई ठाडै प्रतिवाद गरेर रमिता देखाउन मन लाग्दैन । देखाएर पनि हुनेवाला केही छैन । मैले बोलेको पनि कसैले सुन्ने प्रयास गर्दैन । जे त होला जेष्ठ नागरिकको लाइनमा भन्दा एकाध घण्टा बढी उभिनु पर्ने न हो । हार नमानि म कनिष्ठ नागरिकको लाइनमा उभिन्छु ।

मेरो ससुराली तिरका कुनै आफन्त मेरो घर आएको बेला सबैभन्दा कठिन परिस्थिति त्यतिबेला उत्पन्न हुन्छ, जतिबेला उनीहरूले मसँग एउटा प्रश्न सोध्ने गरेका छन् ।
“बाबु, आमा कता हुनुहुन्छ ?”
एकदुई पटक त मैले भन्ने गरेको थिएँ-
“आमा घर हुनुहुन्न, उहाँ काठमाडौँ बस्नुहुन्छ ।” मैले त्यसो भनिसक्दा नसक्दै मेरी अर्धाङ्गिनी फुत्त ढोकामा देखा पर्थिन् । उनीहरू नाक खुम्च्याउँदै घुरेर मलाई हेर्ने गर्थे । मानौं म निकै फटाहा मान्छे हुँ । आमा भित्र हुँदाहुँदै पनि म ढाँटिरहेको छु । उनीहरूलाई के थाहा ढोकामा उभिने मेरी अर्धाङ्गिनी हुन् भनेर !
हार खाइसकेर अचेल म भनिदिन्छु- “आमा भित्रै हुनुहुन्छ ।”
जब मेरी अर्धाङ्गिनीले “बाहिर बस्ने छोरो कहाँ हो र ? उहाँ त बुढा” भनेपछि कान रातोपिरो हुने पालो मेरो होइन उनीहरूको हुन्थ्यो । उचाइको कुरा गर्ने हो भने म श्रीमती भन्दा चार अङ्गुल मात्र होचो छु । अझै एक दुई अङ्गुल थप होचो भएको भए त यिनीहरूले मलाई छोरो होइन नाति नै ठान्दा हुन् ।

म छोरीको घरमा गएको बेला आँखाको दृष्टि कम भइसकेका बुढो सम्धीले कसैलाई सोध्नुभयो- “उहाँ को हो ?” कसैले भनिदियो “हजुरको ठूली बुहारीको बा ।”
उहाँ रिसाउदै भन्न लाग्नुभो- “ख्याल बोल्नुको पनि हद हुन्छ नि । बरु बुहारीको दाजु हुनुहुन्छ होला । म बुढो मान्छेलाई किन जिस्क्याइरहेको ?” केही सिप नलागे पछि म आफैले स्पष्टीकरण दिनु पर्‍यो । “हो हजुर, म हजुरको बुहारीको दाजु होइन बा नै हो ।”
मेरो कदसँग जोडिएका यस्ता प्रसङ्गहरू अनगिन्ती छन् ।

म पाल्पामा जागिरे हुँदा घटेको सुँगुर काण्डपछि म हिलाम्य भएको घटना त मेरो आत्मकथा “मुमूर्षामा“ समेत उल्लेख गरिसकेको छु ।
जब बसमा कोचाकोच हुन्छ, तीनजनाको सिटमा चारजना राख्नु पर्‍यो भने खलासी भाइको पहिलो नजरमा म पर्ने गरेको छु । ऊ फ्याट्टै भनिदिन्छ “लहै सानो मान्छेहरू चारजना अटाउँछ, अलि पर सर्नु ।” मलाई रिस उठे पनि म चुप लागेर कुनातिर कोचारिन्छु । कदकै कारण आरामले बसमा बस्न पनि पाइँदैन ।

जब घरमा, मन्दिरमा पुजाआजा गरिँदा पण्डितले सधैं म भन्दा अगाडि मेरा भाइहरूलाई टिका र प्रसाद दिने गरेका थिए, मलाई झनक्क रिस उठ्थ्यो । अचेल भने बानी परिसकेको छ । पण्डितले टिकाको थाली हातमा लिनासाथ म सबैभन्दा अगाडि निधार तेस्र्याएर भन्छु “पहिला मलाई टिका लगाउनुस् गुरुजी, म यिनीहरूको दाजु हुँ ।”

मेरो सालोले कसैसँग खवर पठाउँछ, “हाम्रो भिनाजुलाई एक छिन ससुराली जान भनिदिनुस् है ।” त्यो मान्छेले जब मलाई देख्छ, सायद उसले “भिनाजु” भनेको बिर्सन्छ क्यारे । उसले मलाई भन्छ, “तपाईको जेठानले बोलाएको छ , ससुराली जानुस् अरे ।”

मेरो जेठान भएको भए त त्यसले ठिकै भन्यो होला भन्ने लाग्थ्यो । तर एकजना पनि मेरो जेठान छैनन्, जति छन् सबै मेरा सालाहरू मात्र हुन् । त्यसले मेरो कद देखेर नातामा हेरफेर गर्‍यो भन्नेकुरा म सजिलै थाहा पाउँछु ।

रात भएपछि दिन, उज्यालो भएपछि अँध्यारो भनेजस्तै हरेक कुराको फाइदा बेफाइदा हुन्छ । सानो कद हुनुको फाइदा पनि मैले प्रसस्त पाएको छु । सानो मान्छेको गानो जाँदैन भन्थे, हो रहेछ । यसले भारी बोक्न सक्दैन भन्छन्, बोक्नै पर्दैन । गह्रौं भारी बोके पो गानो जानु । आजसम्म मेरो गानो गएको छैन ।

जागिरे भएपछि जब मैले आफ्नो लागि सर्ट पाइन्ट किन्नु पथ्र्यो, अन्य साथीको भन्दा मलाई कम कपडाले पुग्थ्यो । म त्यसबेला भने निकै मख्ख पर्थें, कमसेकम केही रूपैयाँ वचत भएको खुसीयालीमा ।

यही होचो कदलाई हतियार बनाएर जागिरे भएपछि पनि धेरै वर्षसम्म मैले बसमा यात्रा गर्दा विद्यार्थी सहुलियत लिने गरेको थिएँ । भनिदिन्थें “मसँग परिचय पत्र छ ।” ओछ्यानमा भएको खाट, सिरक, डसना पनि बडेमानको बनाउनु पर्दैन । घर बनाउँदा पुराना घरका झ्याल ढोका ल्याएर प्रयोग गरें, उनीहरूले होचो भनेर बिक्री गरेका ढोका मेरो लागि ठूलै छन् । तर पाहुना पाछा आउँदा भने निकै बिचार पुर्‍याउनै पर्ने हुन्छ ।

त्यतिमात्र होइन, उहिले हाम्रो घरको स्टोरमा एउटा अर्ध चन्द्राकार झ्याल थियो । जहाँ प्राय ताला ठोकेर, केरा पकाउन राखिएको हुन्थ्यो, मैले त्यसै झ्यालबाट पसेर रुचि अनुसारको केरा खाने गरेको थिएँ । त्यो झ्यालबाट बिरालो र म बाहेक कोही पनि छिर्न सक्दैन थियो ।

त्यसताका राजनितिक र साहित्यिक कद निकै ठूलो भए पनि शारीरिक कद केही होचो भएका एकजना व्यक्तित्व राष्ट्रिय पञ्चायतको अध्यक्ष थिए । कसैले भन्थ्यो, जब उनी सवार झण्डावाला गाडी ट्राफिक प्रहरीले रोकेर ड्राइभरलाई केरकार गर्न लाग्थ्यो, उनी गाडीको सिटमा उभिएर भन्थे रे, “म साथमा छु ।“ जब यस्तै कुराको प्रसङ्ग कसैले झिक्थ्यो, म निकै रोमान्चित हुन्थें ।

एकपटक उनको घरमा गोरखातिरका एकजना कार्यकर्ता पुगेछन् । लचकदार सोफामा बसेर उनी सायद कुनै साहित्यिक सिर्जनामा तल्लिन थिए, ती कार्यकर्ताले उनलाई नदेखेपछि टेबुलमा भएको चुरोटको बट्टा गोजीमा राखेछन् । पछि उनी नक्कली खोकी निकाल्दै देखा परेछन् । चुरोट राख्ने कार्यकर्ता लाजले रातो पिरो भए । उनले तिनको मर्का बुझेर भनेछन् । विदेशबाट कसैले एक बट्टा चुरोट ल्याएको थियो, मलाई चाहिन्न तपाईं नै राख्नुभए हुन्छ । त्यसपछि, ती कार्यकर्ताले बल्ल राहत महशुस गरेका थिए रे । सानो कदको मान्छेको विषयमा यस्ता प्रसङ्ग सुन्दा भने मलाई आत्मग्लानि होइन, सानो कद भएकोमा निकै गौरव लाग्थ्यो । कल्पना गर्थें, म पनि मन्त्री, राष्ट्रिय पञ्चायतको अध्यक्ष भएँ भने यस्तै हुन्थ्यो होला । म मनमनै मन्त्री भएको कल्पना गर्थें ।

मैले होचो कदको प्रत्यक्ष लाभ पटक पटक लिएको छु । जब हातमा चन्दा रसिदको ठेली लिएर मेरो घरमा चन्दा माग्न आउँछन्, मैले सित्तै पाएको घरमुली दर्जालाई बलि दिएर भनिदिन्छु- “बा आमा घरमा हुनुहुन्न ।” चन्दा लिउँला भनेर कस्सिएर आएकाहरू दोहोरो बात नखापी फिर्ता हुन्छन् । म भने मख्ख पर्छु ।

होचो कदको पद भएकोले अग्लो कदको पद भएको मान्छेको गाली र हप्कीदप्की पनि त पटक पटक खाइरहनु पर्छ । प्रधानमन्त्रीले मन्त्रीलाई, मन्त्रीले साँसदलाई, साँसदले हाकिमलाई, हाकिमले अधिकृतलाई, अधिकृतले सुब्बालाई, सुब्बाले खरदारलाई, खरदारले मुखिया, मुखियाले पियन, पियनले, श्रीमती, श्रीमतीले छोरालाई र छोराले बाख्रालाई कुटेको कथा निकै प्रसिद्ध छ । तर खुशीको कुरा पद होचो जस्तै कद होचो भएकालाई पनि गाली गर्ने र हप्कीदप्की गर्ने प्रचलन भइदिएको भए जीवनमा कति गाली खाइन्थ्यो होला !

०००
चितवन