नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

देवीप्रसाद चापागाईं :

नबोल्ने रे ? नबोलेर तपाईंले के पाउनुभएको छ ? तपाईंको खल्ती, पोल्टो, गुथ्थिएर भरिएको छ र ? अझ अघि बढौँ तपाईंको एकमाने पुन्टो गज्किएर पुरिएको हो त ? त्यसैले समाधानको अस्त्रलाई लत्याएर जोरी खोज्ने तपाईं जस्तालाई खुर्सानीको धुप नहाले कसलाई सुहाउँछ त ? फेरि मैतर्फ फर्की डुक्रिन तपाईंलाई कसले अह्राउनुपर्छ र । त्यही मानवीय अस्त्र त हो नि बोली । यसलाई हियाए तपाईंको सासूबज्यैको मुखमा समेत माड पनि लाग्ने छैन । अरू त परै जाओस् ।

फेरि बोलीको दोहोलो काढेर तपाईं हामीलाई के फलिफाप छ र ? प्वाक्क बोल्नु पो गलत होला । ख्वाक्क खोकेर दाहिने देब्रे अवलोकनमा समय खर्चिँदै बोल्दा ताली कसले पो पाएन र ? ध्वाँसे वारकदेखि चुच्चे हिटलर र नेप्टे नेल्सनको उचाइ केले बनायो त ? नजाने नबोल्नुहोस् । अस्तित्व बचाउनु छ भने दस फेर कान समाई उठबस गरे पक्कै बचेखुचेको तपाईंको इज्जत थोरै जोगिन्थ्यो कि ? मानवीय सभ्यता र संस्कृतिको उच्चतम उपलब्धि बोली हो भन्दा तपाईंको साढुदाइको के बिग्रन्थ्यो ? यत्रा मानव सागरलाई नथ्याउने नोकडोरी भाषा वा बोली हो भन्न तपाईंको जेठानको के जान्थ्यो त ? सत्य र यथार्थको मार्ग पकडिंदा तपाईंको सालासालीको घर पक्कै बिग्रदैनथ्यो क्यारे बरु खुरुक्क मेरो अर्ती र उपदेशमा नत्थिनुहोस् । तपाईंलाई बेफाइदा भइहाले पनि मेरो नाकले लौकासँग सिँगौरी खेल्ने सामर्थ्य बटुल्थ्यो कि ?

अब निहुँ खोज्ने कर्फ्यु तोड्ने कि ? म तपाईंजस्तो गज्जबको कहाँ छु र ? बरु बाली नफुली बोली फुल्ने हाम्रो देशमा बोलीलाई गोर्खे लौरी लगाउन खोज्दा तपाईंजस्तो सर्वत्र पराजित हुने जन्तु म बन्न सक्दिनँ । बोल्नुहुन्न भने मन्त्रीको त के परिचरको नियुक्ति पाउन छब्बीसौं शताब्दी कुर्नुपर्ला नि । नत्र… ।

मेरा एक उटुङ्गे मित्रले ख्याकख्याक गर्दै ज्वारो चौतारीमा एउटा हाँसो उठ्दो र आँसु छुट्दो तर्क पेश गरेका थिए । उन्नाइसौं शताब्दी गोलीको बीसौं शताब्दी झोलीको र एक्काइसौं शताब्दी बोलीको हो रे !

बोल्न सक्नुभयो भने छेकिन र रोकिन कतै पर्दैन । जिरे कागजमा पोको पारी मुन्ट्याएको लेखले समेत पाठ्यक्रमको भर्याङ उक्लन पाउला । मलाई अहिले तँलाई पछि भनिदिँदा पनि पुरस्कारको भेल थेग्न बाउको मात्र होइन माउकै झ्याइ झ्याइँ हेर्न पनि विवश हुनुपर्ला नि ?

बोलीको कैँडा लागेको हेर्न तपाईंले होस् वा मैले शब्द प्रयोगमा भने ख्याल पुऱ्याउनै पर्दो रहेछ । हामीले, हाम्रो, हामीजस्ता साझा अभिव्यक्तिमा रत्तिनुभयो भने त्यो बोलीले दुहुनु गाई भेट्टाउनु हुन्न । म मैले मेरो जस्ता निजत्व पोख्दा भने यसले पत्याइदिन सक्छ । प्रचण्ड दाजुदेखि, गिरीजाबाबुसम्म र ज्ञानेन्द्र साहेबदेखि ओली महोदयको निजत्वको प्राइभेट डिग्रीले मूलाबारी फस्टाएको यहाँको फुस्रा आँखाले अनुभूतिको पोको पारेकै होला ।

अब म कति तपाईंमाथि झम्टौ ? यसो आफ्नो हविगत थोरै छर्दा एकचोटिको ढ्वाइँयै र ढ्याउ खुस्किए जतिको हलुङ्गो वातावरण निम्तिन्थ्यो कि ? गोलीको भन्दा बोलीको प्रभाव एक इन्च भने पनि गहिरो नै होला । बोलीको पक्षमा पोखिएको हनुमाने समर्थनले पक्कै सुल्टो बाटो खनेको हुनुपर्दछ । प्रगतिकामी र पश्चगामीको जग बोली नै हो भन्नेको जेठी सासू पनि हँसिली र जाती नै छिन् । पराजित हुनु, सिध्याउनु, थचारिनु बोलीमा निख्रिएको पाइन हो भन्नेको सोल्टासोल्टिनीको फापर बारी पनि हारालुछ भई खरिद भएकै छ ।

अब नबोलौँ गज्किएको, फुलेको, गुथ्थिएको, पुगिसरि आएको जस्ता शब्दवाणले आहत हुन पुगिन्छ । थोरै बोल्दा कपटी, अबोलाको संज्ञा भेट्टाउन माघे सङ्क्रान्तिको खिचडी पर्खनु परे जति कष्ट पनि नआउला । धेरै बोले बतुरो, बकबके, बकवासे, नभन्लान् भन्न सकिन्न । परिवेशको ख्याल नगरी बोलौँ हुस्सु, होस्ल्याङे, बकम्फुसेको उपाधि ग्रहणमा साइत जुराइरहन पर्दैन । रोएको बालक, आत्तिएको रोगी, निमोठिएको नेता, बाउँठिएको ज्वाइँ, गज्किएको फुपूसासू बोलीकै अडेसोमा चिनिने हो । परोपकारी, आशावादी, निराशावादी, दूराचारी, अत्याचारीको कुहिरो पनि बोलीकै सहारामा परिचय दिन समर्थवान् रहलान् । सिंहावलोकन, संश्लेषण, विश्लेषण, मृदुवाणी, प्रीतवाणीको बालसखा पनि बोली नै हो । समर्थन, बल मिच्याइँ, धूर्त्याइँ, पुस्ट्याइँको दौँतरी पनि यही बोली हो । भाले बासेको, मयुर नाचेको, घोडा हिनहिनाएको, मौरी भुन्भुनाएको, खोलो सुसाएको, कुलो कुल्कुलिएको र खरायो चुल्बुलिएको वास्तविकताको जग पनि त्यही । बोली परा, पश्यन्ती, वैखरीको भञ्ज्याङ उक्लिएर झुल्कन्छ भन्नेको वाणी पनि यसकै समर्थनमा जनता बटुल्ने काइदा नै हो । उत्तर आधुनिकतावादीको च्याखुरे झम्टाले पनि बोलीको कान्छी रौं पनि हल्लिएको पाइएन । अब जति युग र जमानाको पत्र पल्टिए पनि बोलीको जेठी रौं त के काहिँली परेला पनि झर्ने वाला छैन ।

एक उपशङ्काले यहाँलाई केही क्षण सताउन पनि सक्ला । कतै यसले बोलीको धज्जी उडाउन नसके पनि छारो उडाउन खोजेको हो कि ? बरु नैवेद्य भेटी जे टक्र्याउन पर्दछ त्यही अर्पण गर्न म तत्पर छु । बोकिएको र बिग्रिएको बोलीले पारिवारिक विचलन निम्त्याउन सक्दछ। आदत, इच्छा, आकाङ्क्षाको योग्यता र बाध्यताको मूलकसी, मूलथाम, मूलढोका बोली नै भएकोले मूलओछ्यान नछोडौं । बरु शैली र भैलीमा हेरफेर ल्याउने कि ?

०००
उपरखुट्टी (२०७४)