नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

व्यथा भन्नाले झट्ट हामीलाई लाग्ला, सुत्केरी व्यथा । चट्ट मिलाएरै भन्ने हो भने पनि नौ-नौ महिनासम्म कालकोठरीमा जस्तै आमाको गर्भमा थुनिएको शिशु धौधौ गरेर यो ब्रह्माण्डमा अवतरण गर्दाखेरिको त्यो पीडालाई व्यथा नभेर के आनन्द भन्ने त ? भन्ने पनि प्रश्न उठ्ला । हो, म त यसलाई आनन्दकै व्यथा मान्छु । किनभने यो त क्षणिक व्यथा हो, सुखकै व्यथा हो, खुसीकै व्यथा हो । नत्र नारीहरु एकपटक भोगेको यो व्यथालाई चटक्क भुलेर, भनेको पनि पटक्क नमानेर अर्को, अर्को व्यथा बेसाउन किन तत्पर हुन्थे ?

यसो भन्दा हाम्रा महिला दिदीबहिनीहरु रन्कनुहोला, उस्तै परे सन्कनुहोला, पाइन्छ क्यारे सडकतिर घन्कनुहोला तर मैले सुत्केरी व्यथालाई शतप्रतिशत व्यथै होइन भन्न कहाँ खोजेको हो र ? आखिर जे होस् यो कुरा म ठोकुवा गरेरै भन्न सक्छु कि, तोकुवा गरेरै भन्न सक्छु, त्यो त क्षणिक शारीरिक व्यथा मात्र हो, जुन कुरा तपाईंहरुले पनि मान्नैपर्छ । मेरो सोचाइमा शारीरिक व्यथा निको हुने व्यथा हो । एकपल्ट कडैसित सहेपछि भुल्न सकिने । त्यसभन्दा खतरनाक कहिल्यै निको नहुने व्यथा त मानसिक व्यथा नै हो । जसले ‘च्याप्प’ समातेपछि मान्छेलाई ‘ख्याप्प’ पारेरै छाड्छ । हो एकपछि अर्को झ्याप्प, झ्याप्प यो व्यथाले मान्छेलाई प्राणपखेरु नउड्ने बेलासम्म समातिरहन्छ ।

हुन त अरुको व्यथा मलाई के था ? तर म आफू भने व्यथैव्यथाको सागर हुँ, पीडैपीडाको सगर हुँ । कहिल्यै नरित्तिने, कहिल्यै नसिद्धिने । एउटाले छोड्छ, अर्काले समात्छ । कसैले जिन्दगीको परिभाषा सोध्छ भने म त भन्छु, जिन्दगी व्यथैव्यथाको घर हो । हुन पनि जीवनमा आनन्द कहिल्यै आएन, खुसी कहिल्यै छाएन । हैन, मलाई मात्र यस्तो हो कि अरुलाई पनि उस्तै हो ? मलाई अहिले यही व्यथाले खूब खाएको छ । म पल्ला गाउँका पण्डितबादेखि लिएर उपल्ला गाउँका श्रीकृष्ण साहू, जिल्लाका हाकिम, महाहाकिम, मन्त्रालयका सचिव, नेता, महानेता, मन्त्री र प्रधानमन्त्री समेतलाई सम्झन पुग्छु । तिनीहरु हाँसीखुसी, खाइखेली हिँडेको देख्छु, मलाई लाग्छ, साँच्चै व्यथालाई धनले पो किन्न सकिन्छ कि ? मेरो मन झन् आत्तिन थाल्छ । मैले आपूmलाई थाम्नै सक्दिनँ ।

मैले एकदिन एकजना पुरानो साथीलाई भेटें । खबटे अनुहार, ख्याप्प परेको भुँडी, भित्र पसेका आँखा लामालामा दाह्री, जगल्टे कपाल, कुन्नि अर्कै लोकबाट भर्खरै मात्र झरेको जस्तो । पहिले त मैले खुट्याउनै सकिनँ । केहीबेर नियालेर हेरेपछि बल्ल छुट्याइहालें । साह्रै टिठ लाग्यो मलाई । सोचें, यसलाई पनि समातेछ कि क्या हो व्यथारुपी भाइरसले । प्वाक्क सोधिहालें- “तँ त बिरामीजस्तो देखिन्छस् नि, क्या हो ?” उसले दायाँबायाँ मुन्टो हल्लाएर ‘होइन’ भन्ने सङ्केत गर्‍यो । “त्यसो भए तँ कुनै समस्यामा छस् ।” मैले थपें । उसले निन्याउरो मुख लगाएर भन्यो- “हेर न यार ! दुईवटा भुन्टाहरु छोडेर श्रीमती पोइल गई । तिनीहरुलाई हुर्काउन भनेर अर्की नखरनौली ल्याएँथें, ऊ पनि दुई बेत ब्याई । अहिले घरमा चचार भन्टाङ्भुन्टुङ छन् । श्रीमती कर्कसा छे, दयामाया भनेको हुदै नभएकी । आफ्ना छोराहरुलाई टन्न खुवाउँछे, पहिलेकीकालाई भोकभोकै राख्छे । घरमा सधैं रुवावास चल्छ । म त वाक्कदिक्क भएँ, यार ।” ऊ त धन्नै रुन पो आँटेको । “धत् मर्द भएर यस्तो कुरामा पनि सानो मन बनाउने हो ? मान्छेलाई कस्तो त पर्छ । आत्मविश्वास बढा । तेरो घरको मामला ठीक हुँदै जान्छ । निराशावादी बन्नुहुँदैन ।” उसलाई ढाडस त दिएँ तर मलाई मेरो आफ्नै व्यथाले झस्कायो ।

केही दिनपछि एकजना मास्टरसँग भेट भयो । सोचें, जे होस् मास्टरको जागिर खाएका छन्, जहान परिवार पालेकै छन्, दुईचारहजार गोजीमा हालेकै छन् । अझ ‘सर’ र ‘गुरू’ नाउँबाट सम्बोधित हुँदै नमस्ते पनि खाएकै छन्, मानमनितो पाएकै छन् । यस्ता मास्टरलाई के को चिन्ता होला र ? जम्काभेट भइसकेपछि कुराको पोको त फुकाउनैपर्‍यो- ‘सर ! आरामै ? हालखबर ठीकै छ क्यारे ?” “जिउमा त आरामै छ बाबू । हालखबर भने के भन्नु खै, चक घोटिएकै छ । त्यही त मास्टरको अपजसी जागिर त्यसमा पनि बाह्र वर्षसम्म अस्थायीको अस्थायी । आन्दोलनमा लाग्यालाग्यै छ, कति दिन भइसक्यो घर छोडेर भाग्याभाग्यै छ, नाराजुलुसमा जाग्याजाग्यै छ । केही सिन्को समेत भाँचिएको छैन । अब त हैरान भो, मास्टरी छोडौं भने जहान परिवार केले पाल्नु । उमेरमा अर्कैको भर्‍याङ भइयो । आपूmलाई टेकेर दुनिया माथि गइसके । आफ्नो भने त्यही स्थायी हुन पाए पनि त हुन्थ्यो । आशाको त्यान्द्रो त छँदैछ, तैपनि केही हुन्छ कि ? के गर्नु बूढो दिमाग, परीक्षामा कहिल्यै पास भइने होइन, आन्दोलनले जे गर्ला गर्ला ।” मास्टरले आफ्नो व्यथा राम्रैसित पोखे ।

“के गर्नु त सर ! अब पीर गरेर केही हुने होइन । फेरि परीक्षा समेत भएको त छैन । यो सब मास्टरहरुकै कारणले हो । आफ्नो एकता नगराएर विभिन्न दलका नेताहरुको पैताला पुछ्दै हिडेपछि यस्तै हुन्छ । जे होस् एकपटक स्थायी नबनाएर त के छोड्ला र ? ढुक्कै हुनुहोस् । अवश्य गराउला । नत्र त त्यत्रात्यत्रा अस्थायी शिक्षकहरुले के बसिखाइसक्न देलान् र ?” मास्टरतर्फ सान्त्वना त दिएँ तर मलाई भने फेरि मेरो व्यथाले झस्कायो ।

व्यथैव्यथाको चक्करमा म भौंतारिइरहें । आन्दोलनताका एकजना जिल्लास्तरीय नेतालाई भेटें । उनले पनि कुराकै सिलसिलामा भने- “देशमा कहिल्यै शान्ति भएन, शान्ति भए त चुनाव हुन्थ्यो, चुनावमा सांसदको टिकट पाइन्थ्यो, अनि जितेर सांसदसम्म हुन पाए त मन्त्री त्यसै भइने थियो । केन्द्रमा पावर छँदै थियो । के गर्नु, यस्तो भाग्य पुर्पुरामा छ कि छैन, कुन्नि ? शान्तिको आन्दोलन त गर्नैपर्‍यो ।” म त दङ्ग परें, नेताको कुरा सुनेर । कुर्चीका लागि शान्ति, शान्ति अलापिरहेछन् सडकतिर । “आउँछ आउँछ, यसरी जनता उचालेर बजारै ढाक्नुभएको छ क्यारे, शान्तिकै लागि देवीदेउता भाक्नुभएको छ क्यारे, लोकतन्त्र डाक्नुभएको छ क्यारे, शान्ति त आउला नि । शान्ति पनि आउला, तपाईंलाई टिकट पनि मिल्ला । धैर्य गरे मन्त्री पनि हुनुहोला ।” नेतालाई दह्रो ढाडस त दिएँ, मलाई भने फेरि मेरै व्यथाले चस्स पार्‍यो ।

तीन विषय अनुत्तीणर् तर भर्खर दस कक्षामा उकालिएको मेरो दाइको साथीको भाइको व्यथा अर्कै छ । केटाले मसँग यसरी व्यथा पोख्यो- “दाइ ! सँगै पढ्ने एउटीसित मायाजालमा फसिहालें । अहिले त मोरीले गर्भै बोकिछ । त्यसलाई फाल्दिउँ भन्दा मान्दिन, घरमा दाजुको बिहे भएकै छैन, लैजानु भनेको कालकै मुखमा पर्नु हो । अन्तै भगाएर लैजाउँ भने पनि आफ्नो फुट्टि कमाइ छैन । उता एसेल्सी पास पनि नगरिने भो । लौ न दाइ, केही उपाय छ भने गरिदिनुपर्‍यो ।” “उपायका ढोका त सबै बन्द गरिहालेछौ भाइ, तैपनि मेरो दाजुलाई, तिम्रो दाइलाई एकपटक सम्झाउन भने लगाइदिउँला । के गर्नु त जे हुनु भइहाल्यो क्यारे, धैर्य गरेर बस । प्रेम त्यस्तै हो, अन्धो हुन्छ । प्रेम बसिसकेपछि त्यसलाई फलाउनु फुलाउनुपर्छ । सङ्घर्ष गर्नुपर्छ भाइ ।” केटालाई आश्वासन र उपदेश त दिएँ तर आफ्नो व्यथा…।

मर्न आँटेका, वैतरणी तर्न आँटेका एकजना हजुरबा पनि व्यथाले ग्रसित रहेछन् । कुराकानीको क्रममा बूढाले भने- “हेर बाबु ! यो बुढेसकालमा कालै नआई मर्न पनि सकिएन, सुखसित बाँच्न पनि पाइएन । एउटै छोरो कति माया गरेर हुर्काइयो, बढाइयो, पढाइयो । अहिले आएर छोरालाई बुहारीले नचाउँछे, ऊ नाच्छ । बुहारी बढी टाँठी छ । वचनका चोट त कति खाइयो खाइयो, भनेर साध्यै छैन । म बूढाले बेलामा खान पनि पाउन्नँ, सुत्न पनि पाउन्नँ । कम हेला गरेका छन् र तिनीहरुले ? मेरो श्रीसम्पत्तिमाथि रजाइँ गरेर मलाई नै दुःख दिनु, यो कत्तिको न्याय हो बाबु ? बरु बाबुले वृद्धाश्रम खोजिदिनुपर्‍यो कतै, मैले यहाँभन्दा त्यहाँ सुख पाउँला । यो घरमा त एक बस्दिनँ, दुई बस्दिनँ ।” हजुरबालाई वृद्धाश्रम खोजिदिने विश्वास दिलाएँ ।

हरे ! मैले विनाव्यथाको मान्छे फेलै पार्न सकिनँ । बच्चादेखि माउसम्म, साहूदेखि बाउ हजुरबाउसम्म व्यथारुपी भाइरसले रोगी, जोगी, भोगी कसैलाई छोडेको छैन । अहिलेका राजा-रङ्कका त के कुरा ? महाभारत विराटपर्वका कङ्कसमेतलाई त कम खाएको थियो र व्यथाले ? पत्याउनुहुन्न भने आजै महाभारतका पाना पल्टाउनुहोस् । व्यथाले खाएका कलियुगका यी मान्छे भनाउँदाहरुलाई कहिल्यै सुखशान्ति भएन । हुन पनि यसले ठूलोसानो नभन्ने, धनीगरीब नगन्ने भो । शिक्षक, विद्यार्थी, डाक्टर, इन्जिनियर सबै ग्रसित छन् व्यथाले । मलाई त लाग्न थाल्यो व्यथा जन्मदेखि मृत्युपर्यन्त चलिरहने प्रक्रिया हो । यो पृथ्वीमा मान्छेको सृष्टि हुँदैखेरी ‘व्यथाको पनि सृष्टि भएछ क्यारे । त्यसले मेरो दृष्टिमा भन्नुपर्दा अहिले संसार नै व्यथैव्यथामय बनेको छ । अमेरिकाका बुसदेखि लिएर बेलायतका ब्लेयरसम्म, भारतका सिंहदेखि जापानका कोइजुमीहरु आतङ्कवादका व्यथाले ग्रसित छन् । अझ गुह्य कुरा त यहाँनेर छ कि यो पृथ्वी पनि कहाँ सुखमा छ र ? कहिले कुन ग्रहसँग ठोक्किने हो, कहिले ब्ल्याकहोलले खाइदिने हो, के ठेगान छ र ? त्यति ठूलो व्यथा बोकेर अन्तरिक्षमा घुमिरहेको यो पृथ्वी डल्लोभित्रका मान्छे भुसुनाहरु केको सुखसित बाँच्दा हुन् ?

जे होस्, अचेल त मलाई पनि निको हुन थालेको छ, व्यथाले छोड्दै छोड्दै गएको छ । आफ्नो व्यथा भुल्दै भुल्दै जान थालेको छु । सङ्घर्ष गरेरै भए पनि बाँच्न मन लागेको छ । किनकि अरुको व्यथा नै मेरो व्यथाको ओखती बनेको छ ।