नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

काशीनाथ मिश्रित :

साइनो र नातामा सम्धी सम्धीको साइनो छ, मित मितको नाता छ।साइनो भने पनि नाता भने पनि कुरा एउटै भएकाले यिनीहरूका बीच बाबुछोराको साइनो पर्दैन, आमाछोरीको नाता पनि पर्दैन । नत साला-भेनाको सम्बन्ध पर्छ, नत मामा-भान्जाको नै ! तर यो संसारमा साइनो भने माकुराको जालो त भनि नहालौँ कि जोगीका जगल्टा जस्तो जेलिएको हुँदोरहेछ भन्ने लख म जस्तो लम्फुदासले पनि सजिलै काट्न सक्छ ।

नातामा वाद लागेर एउटा सिद्धान्त नै भैसकेकाले यो नाता भन्ने शब्द मलाई पटक्कै मन पर्दैन । वादहरू बर्वाद भैरहेका बेला नातावाद चाहिँ किन बर्वाद हुन नसकेको होला ? आखिर कुन वादले पो के लछारपाटो लायो र ! अगुल्टाले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्से झैँ म वाद सुन्दा नै सातो जाने अवस्थामा पुगिसकेको छु । अहिलेसम्म साइनोवाद भनेको मैले सुन्न पाएको छैन । त्यसैले मलाई नाताभन्दा साइनो नै प्यारो लाग्छ, नजिकैको आफन्त जस्तो लाग्छ । साइनोमा पनि वाद जोडिन थाल्यो भने चाहिँ के गर्ने भनेर अहिलेसम्म सोच्न सकेको छैन । पारपाचुके नै गरिदिने त होला !

हाम्रा बाजे बराजुले सोचविचार गरेरै त कुनै नाता नपर्नेसित विवाह गर्ने प्रचलन थाले होलान् । मुस्लिमहरूले एउटै लाम्टो चुसेकासित बाहेक आफन्तमै विहे पनि गर्न पाउँछन् रे । विश्वका अन्य ठाउँ र धर्ममा के के हुन्छ त्यो कुरा यो लम्फुदासलाई सबै थाहा हुने कुरो पनि भएन । जेहोस् वैज्ञानिकहरूले पनि हाडनातामा विवाह गर्दा गतिला सन्तान नहुने कुरा त भनिदिएकै छन् । फरक नस्ल परेन भने बाख्राका पाठापाठी त किचरा हुन्छन, अझ मान्छेको कुरा । साइनो गाँस्ने भनेकै कुनै नातो नलाग्नेसित हो । त्यसैले लोग्नेस्वास्नीबिच पारपाचुके हुन्छ तर आमाछोरी वा बाबुछोराबीच गर्न मिल्दैन । कतै नातामा वाद लाग्ने र साइनोमा नलाग्ने कारण यही त हैन । यही तर्कले त यो लम्फुदासको मगज मडारिरहेछ ।

नाताको सन्धगन्धले नभेटाउनेसित मात्र साइनो गाँस्ने प्रथा त हाम्रै देशमा मात्र होला । विदेशतिर त विहे गर्दै छोड्दै गर्न पाइन्छ रे ! यसरी चाख्दै हिँड्नुको पनि बेग्लै मजा हुँदो हो । टुट्नै परे पनि त्यही साइनो टुट्ने पारपाचुके गरेर । छोराछोरीसितको साइनो नटुट्ने ! त्यसैले होला मानवीयताका नाताले विश्वका सबै मान्छे नाता पर्छन् कुनै न कुनै हिसाबले । वसुधैव कुटुम्बकम् भनेर बाजेहरूले किन भन्थे र नत्र । यस्तो उच्च विचार राख्ने मान्छेहरू पाउन वैदिक कालमै फर्कनुपर्ला । अहिले त आफ्नै गाउँको माथिल्लो जातको हुँ भन्ने पुड्के पण्डितले आफ्नै कोदाला अर्जाप्ने तल्लो जातको भनिने कोर्के कामीलाई मान्छे ठान्दैन । मै हुँ भन्ने खलारे खत्रीले आफ्नै लुगा सिलाइदिने दोमे दमाईलाई मान्छे मान्दैन । भोट चाहिने बेलामा सबैसित साइनो गाँस्दै हिँड्ने साइँद्वाहरूले भोट पाएपछि छोडपत्र गरेको कुरा लम्फुदासलाई त थाहा छ भने अरुलाई नहुने कुरै भएन ।

दन्ते कथाको युगमा पो बायुपङ्खी घोडा चढेर उड्थे मान्छेहरू ! आजकल त वायुयान बनिसकेका छन् । एक दिनमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्न सकिन्छ आफ्नै ज्यान लिएर । नत्र मुखेकिताबमार्फत् त तात्तातै भ्रमण हुन्छ विश्वको । पहिले जस्तो संसार ठुलो छैन । साँगुरिएको छ एउटा गाउँ जत्तिकै । हाम्रै नेपाली चेली चमेलीले जापानका लोसितारो भेनाकावासित साइनो गाँस्न सक्छिन् । इटालीकी लिन्डाले इलामका लिम्बुसित लगनगाँठो कस्न सक्छिन् । डोल्पाकी डोल्मा शेर्पाले लन्डनका डेभिडलाई आफ्नो छोराको ड्याडी बनाइदिन पनि त सक्छिन् । विगतमा हाम्रा देशका ठुलै नेताले जर्मनकालाई ज्वाइँ बनाएको त जानिएकै हो । नेपालको संविधानले रोक्दैन होला क्यारे पक्कै । भएन त विश्वबन्धुत्व ?

नाता वा साइनो पर्ने जति सबैसित राम्रै सम्बन्ध हुनुपर्छ भन्ने पो कहाँ छ र ? खुब विश्वबन्धुत्वको कुरा गर्दोरहेछ लम्फुदासले भन्ने जसलाई पनि लाग्न सक्छ । एउटै घरभित्र सौता सौताका बीच लुछालुछ चल्छ अझ बाहिरको कुरा ! सबै साइनोमा सुमधुर सम्बन्ध हुनुपर्छ भन्ने नै छैन । जार र जारका बिच कस्तो सम्बन्ध हुन्छ ? झट्केला झट्केलीबीच कस्तो कस्तो माया हुन्छ ? त्यो त लम्फुदासले अनुभव गरेको छैन तर भन्नै अप्ठेरो हुने साइनो पनि हुँदो रहेछ भन्ने चाहिँ जान्दछ । एउटा व्यभिचारी लोग्नेले बुहारीसित अनैतिक सम्बन्ध राखेर बच्चा जन्माइदियो भने त्यस बच्चाले उसलाई बा भन्ने कि हजुरबा? अप्ठेरो पर्दैन ? यो लम्फुदास त्यत्तिकै बर्बराएको हैन , हाम्रै समाजमा हुन सक्ने र भइरहेका कुरा हुन् यस्ता ।

ताइ न तुइका प्रसङ्ग जोडेर किन गनगनाएको होला यो ? भन्ने लाग्ला तपाईंलाई, स्वाभाविक पनि हो । आइनो न साइनोको मान्छेले आजकल कतै केही नपाउने देखेर नै यसरी गनगनाउन परेको हो मलाई । हेर्नुहोस् न अहिले गोरु बेचेको साइनो पनि पर्दैन भने त्यसले जागिर त के बसको टिकट काउन्टरमा पनि पालो पाउँदैन । गोरुबेचे साइनोसम्मले भेट्छ भने फलिफाप । आफू कुनै ठुलाबडाको गोरुबेचे साइनोभित्र नपरेकाले जनता मात्र भएर बसिरहनु परेको छ । गोरुबेचे साइनोले भेटेकाहरूलाई हेर्नुहोस् त को को के के भए ! आफैले देख्नुहुने छ ऐना हेरे झैँ ।

कुनै साइनोले नभेटेको भन्दा गोरु बेचेको साइनोसम्मले भेटे पनि कैयन् गुना नजिक लाग्छ । ठाडागाउँको इजरे मर्दा मलाई कति पिर परेको थियो । उसको र मेरो कुनै साइनो थिएन गोरु बेचेको बाहेक । एक पटक बुढो गोरु उसले हाम्रा बालाई बेचेको थियो वस ! त्यत्ति हो । भिरमा गोरु चराउँथ्यो । प्राय गाउँलेहरूले पाल्न नसकेका गोरु निःशुल्क लैजान्थ्यो । गोठमा गोरु हुँदैनथे । भोलिपल्ट लडेर मरिहाल्थे ठाडे भिरबाट । लडेर मरेको गोरु खान कसैका बाबुले छेक्ने हैन क्यारे । जिउँदो गोरु पो मार्न भएन । भोज गर्थ्यो तिनचार दिन । अस्तिको गोरु अलिक जवान परेछ क्यारे ! धकेल्न लाग्दा गोरुभन्दा अघि आफै गुल्टेछ भिरबाट । तापनि बेलामा गुन लगाएकाले ऊ मर्दा कता कता चित्त दुखेर आयो । गोरु बेचेको नातोले भेटेकैले त हो यस्तो भएको नत्र अरु कति मर्छन् मर्छन् खै पिर पर्दैन ।

तल्लारे माइला भने भाग्यमानी नै हुन् गाँठे ! उनका साडु दाइका भिनाजुका ज्वाइँले कुन्नि कुन चाहिँ मन्त्रीको गाडी चलाउने काम गर्दारहेछन् । उनैलाई भनसुन गरेर आफ्नी घरबार बिग्रेकी छोरीलाई गाउँकै विद्यालयको बाल शिक्षकमा जागिर ख्वाइहाले । तिन तिनवटा छोराछोरीको बाबु भैसकेको ज्वाइँ मोरोले आफ्नै दाइकी सालीलाई भगाइदिएछ । बिचराको जीवन अलपत्र !गर्ने के ? ठुला मान्छेको कतैबाट साइनो नजोडिएकाले अरु निवेदकहरू त चिल्लै भएछन् । गोरुबेचे साइनो पर्ने मान्छे माथिल्लो पदमा भएकाले मात्र जागिरसागिरमा ठाउँ पाउँछ भन्ने योभन्दा अर्को प्रमाण के चाहियो ?

‘दक्षता र क्षमतालाई हेरेर काम हुने भए यतिखेर सबै युवा देशमै हुन्थे । पहुँच र भनसुनका आधारमा चल्छ हरेक काम । नीति नियम र कानुन त हात्तीका देखाउने दाँत हुन् । बनाउनुपर्ने भएर पो बनाएको हो भाइ !’ छोरीले जागिर पाएपछि लम्फुदासलाई यो रहस्य खोलिदिएका हुन् उनले । ‘तिन पको सिद्धान्त लागु हुन्छ जहाँ पनि – पद, पावर र पैसा । मभन्दा पढेलेखेका भएर यति जाबो कुरा पनि किन नबुझे झैँ गर्छौ हँ ?’ मेरो मगजमा मजाले भरिदिए उनले चुरो कुरो ।

आजकल मान्छेहरू पैसामुखी भएकाले पैसा देखे भने आइनोसाइनो केही भन्दैनन् । बरु आफन्तलाई नै फसाइदिन्छन् दलाली गरेर । आफन्तै त हुन् भनेर विश्वास गरिहाल्ने जमाना पो कहाँ छ र ! तर पैसाले गाँसेको साइनो भने क्षणिक हुन्छ भन्ने कुरा पनि लम्फुदासको लफङ्गो दिमागले बिर्सेको छैन । नत्र भोट किन्ने नेता र जनताको साइनो हेर्नुहोस् न । चुनावमा आउँदा साख्खै आमाबुबा र दाजुभाइ जस्तो साइनो लगाएर भाषण छाँट्नेहरूले चुनाव सकिएपछि कुकुरले हाड छोडे झैँ छोडेकै छन् । मायाममताले पाएको भोट भए पो सम्झिरहनु ! पैसा लगाएर पाएको भोटको के माया ? दाइजो धेरै खोज्नेहरूले आफ्नै स्वास्नीलाई त माया गर्दैनन् अझ अरुको कुरा । जेलभित्रैबाट चुनाव जित्ने हाम्रा सांसद महोदयले के प्रचारप्रसार र घरदैलो गर्नुभएको होला र ? अलिअलि पैसा चाख्न पाएका गोरुबेचे साइनो पर्नेहरूले गर्दा त जित्नुभएको होला क्यारे । गोरु बेचेको साइनो नभए पनि नेता र जनताबीच भोट बेचेको साइनो त छँदै छ नि ।

लोग्नेस्वास्नीको साइनोभन्दा मन्त्री र जेलको साइनो नजिक हुन्छ भन्ने ठोकुवा यो लम्फुदासले गरेको छ । तपाईंले कुतर्क गरेर लम्फुदासको भनाइलाई लात हान्नु भए पनि केही छैन । नङ र मासुको सम्बन्ध भन्ने सुक्ति मन्त्री र जेलसित ठ्याक्कै मिल्छ । यो कुरा यदि हैन नै भन्ने हो भने कि राम झैँ चौध वर्ष वनवास बस्नुपर्छ, कि पाण्डवहरूझै बाह्र वर्ष वनवास र गुप्तवास बस्नुपर्छ मन्त्री बन्न । पहिले जेल परेको रहेछ भने त्यो सजिलै मन्त्री बन्छ । यदि जेलै नबसी मन्त्री बनेको रहेछ भने खसोखास ऊ मन्त्री बनेपछि भए पनि जेल जानै पर्छ । भविष्यमा इमानदारी र नैतिकतामा आगो लागेछ भने त्यसो नहोला अहिलेसम्म त त्यस्तै प्रमाण छन् । लौ यी तिन सर्तमध्ये एउटा पनि पूरा नगर्ने कोही मन्त्री बनेको भए लम्फुदाससित लड्न आए हुन्छ । मन्त्री र जेलको साइनो बाबुछोराको जस्तो हो क्या, गोरु बेचेको हैन ।

आफ्ना त कोही छैनन् उच्च पदमा । गोरुबेचे साइनोसम्मले भेट्ने कोही भैदिएको भए मन्त्री नै पड्काउने विचार नगरेको पो कहाँ हो र । पहिले जेल नदेखे पनि मन्त्री खाइसकेपछि जेलको दर्शन गर्ने रहर हो । आफैले निणर्य गरेर बनाएको जेलमा बस्न जानुको पनि बेग्लै मजा हुँदो हो । पाइहाले पनि मालदार मन्त्रालय पाइने त होइन । जाबो बिनाविभागीय मन्त्री खाने अफर आयो भने त के खानु र खै? झण्डा हल्लाउँदै चिल्लो गाडीमा चढेर मात्र के गर्नु, काम फुट्टी गर्नु परेन । काम नगरेपछि भ्रष्टाचार र अनियमितता गर्न पाइने कुरै भएन । यति गर्न नपाए जेलसित साइनो गाँस्न पनि पाइँदैन । मन्त्री हुनुकै के अर्थ रहन्छ र ?

कृषि र पशुपालन गर्ने युगले अब विदा लिइसक्यो । अहिलेको युग त वैदेशिक रोजगारीसित साइनो गाँस्न गइसक्यो । पहिले हुन्थ्यो भने गाई गोरु पालिन्थ्यो, जङ्गलमा लगेर चराइन्थ्यो । अहिले गोरु पाल्न छोडेपछि कसैलाई गोरु बेच्ने कुरै भएन । गोरु नै बेच्न नपाएपछि साइनो जोडिने कुरो पनि भएन । गोरुबेचे साइनो जोडिने त झन् प्रश्नै भएन । साला जेठान र मावली माइतीको लहरोले त के नै भेटाउँछ र ? थुक्क लम्फुदास तेरो जिन्दगी ! आजीवन लम्फुदास नै बनेर बस्ने भइस् । अब आफूले आफैलाई नसरापेर अरुलाई सराप्न पाइएन क्यारे ।

०००
२०८१ वैशाख २९ गते
कालीगण्डकी ५, फोक्सिङ, गुल्मी