नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

कुलप्रसाद घिमिरे :

धुलाम्य आँगनमा उभिएको श्री माध्यमिक विद्यालयको जीर्ण भवनले नेपालको शैक्षिक दुर्दशाको कथा सुनाउँथ्यो । भत्किएका पर्खाल, धुलैधुलो भएका कक्षा कोठा, उप्किएका झ्यालका सिसा र छानाबाट चुहिने पानीले विद्यालयको बेहाल अवस्था दर्शाउँथ्यो । विद्यालयका नरनाथ गुरुजी, विद्यालयको एकमात्र स्थायी शिक्षक, पुरानो काठको बेन्चमा बसेर विद्यार्थीहरूको प्रतीक्षा गरिरहेका थिए । उनको अनुहारमा चिन्ताको गहिरो छाप भएको चेहरा र अवस्था देखिन्थ्यो ।

“गुरुजी, आज पनि जम्मा पाँच जना मात्रै आए,“ विद्यालयको लेखापाल राममायाले भनिन् । उनको स्वरमा पूरै निराशा झल्कन्थ्यो ।
“के गर्नु राममाया, यो देशमा शिक्षाको महत्व कसले बुझ्छ र ?“ नरनाथ गुरुजीले मलिन स्वरमा भने । “यहाँ त खेतमा काम गर्नु, मजदुरी गर्नु नै ठूलो कुरा हो । अक्षरको भोक कसलाई लाग्छ र ?“
“तर गुरुजी, यिनीहरूले नपढेर कसरी आफ्नो भविष्य बनाउलान् र ?“ राममायाले पुनः प्रश्न गरिन् ।

“त्यही त मलाई पनि चिन्ता लाग्छ,“ नरनाथ गुरुजीले भने । “सरकारले शिक्षालाई प्राथमिकता दिएको भए यस्तो अवस्था हुने थिएन । न पर्याप्त शिक्षक छन्, न त आवश्यक शैक्षिक सामग्री नै छन् न त विद्यार्थीहरु नै छन् । विद्यालयमा भर्ना भएका विद्यार्थीहरूलाई पनि विद्यालय आउन प्रेरित गर्न सकिएको छैन।“

नरनाथ गुरुजीको मनमा विद्यार्थीहरूका लागि केही गर्ने तीव्र इच्छा थियो, तर विद्यालयको सीमित स्रोत र साधनले उनलाई निरीह बनाउँथ्यो। उनले विद्यार्थीहरूलाई पढाइप्रति आकर्षित गर्न विभिन्न प्रयासहरू गरे, तर ती प्रयासहरू अपर्याप्त थिए।

त्यही दिन, नेता हरिबोलको गाडी विद्यालयको प्राङ्गणमा रोकियो । हरिबोल उक्त क्षेत्रका एक लोकप्रिय नेता थिए, जो शिक्षाको विकासका लागि ठूला–ठूला भाषणहरू दिन्थे । सो दिन उनी विद्यालयको निरीक्षण गर्न आएका थिए ।

“नमस्कार गुरुजी, विद्यालयको अवस्था कस्तो छ?“ हरिबोलले सोधे, उनको स्वरमा कृत्रिम मिठास थियो।

“नेताज्यू, विद्यालयको अवस्था नाजुक छ, विद्यार्थीहरुलाई नियमित विद्यालय आउने वातारण बनाउन सकिएको छैन्‌“। नरनाथ गुरुजीले नेताज्यूलाई विनम्रतापूर्वक अनुरोध गरे । “हामीलाई थप शिक्षक, शैक्षिक सामग्री र विद्यार्थीहरूलाई विद्यालय आउन प्रेरित गर्ने कार्यक्रमहरूको आवश्यकता छ ।“

“चिन्ता नगर्नुहोस् गुरुजी, म सरकारलाई विद्यालयको अवस्थाबारे जानकारी गराउँछु,“ हरिबोलले आस्वासन दिदै भने । “हामी चाँडै नै विद्यालयको विकासका लागि आवश्यक कदम चाल्नेछौँ ।“

हरिबोलले विद्यालयको निरीक्षण गरे र विद्यार्थीहरूसँग केही समय बिताए । उनले विद्यार्थीहरूलाई शिक्षाको महत्व र आवश्यकताबारे भाषण दिए र उनीहरूलाई नियमित रूपमा विद्यालय आउन प्रेरित गरे साथै अभिभावकहरुलाई आफ्‌ना नानी बाबुहरुलाई नियमित विद्यालय पठाइदिनुहुने जानकारी गराए । यी लगायत उनका भाषणमा शैक्षिक सुधारका ठूला–ठूला आश्वासनहरू थिए, तर ती आश्वासनहरू कार्यान्वयन हुनेमा नरनाथ गुरुजीलाई शङ्का थियो ।

हरिबोलको विद्यालय भ्रमण, अवलोकनले नरनाथ गुरुजीलाई केही क्षणका लागि आशा जगायो । उनलाई लाग्यो, अब सायद विद्यालयको अवस्थामा केही सुधार आउनेछ । तर, हरिबोलले दिएका गुलिया आश्वासनहरू केवल भाषणमा मात्र सीमित रहे । केही महिना बितिसक्दा पनि विद्यालयको अवस्थामा कुनै सुधार आएन । नरनाथ गुरुजी निराश भए । उनलाई लाग्यो, नेताहरूले शिक्षालाई केवल चुनावी मुद्दा बनाएका छन्, तर यसको विकासका लागि कुनै योजना छैन् र ठोस कदम चालेका छैनन् ।

विद्यार्थी नियमिमताका लागि नेताको अनुगमन र आफ्‌नो एकल प्रयासले मात्र सम्भव भएन । एक दिन, नरनाथ गुरुजीले विद्यालयका अभिभावकहरूसँग छलफल गर्ने निर्णय गरे । उनले अभिभावकहरूलाई विद्यालयको अवस्थाबारे जानकारी गराए र उनीहरूलाई आफ्ना छोराछोरीहरूलाई नियमित रूपमा विद्यालय पठाउन आग्रह गरे ।

“गुरुजी, हामीलाई थाहा छ शिक्षाको महत्व,“ एक अभिभावकले भने । “तर, हाम्रो आर्थिक अवस्था कमजोर छ । हामी हाम्रा छोराछोरीहरूलाई विद्यालय पठाउन सक्दैनौँ उनीहरूले दैनिक काम गरेर परिवारको पेट पाल्नुपर्छ ।“

“म बुझ्छु,“ नरनाथ गुरुजीले भने । “तर, शिक्षाबिना उनीहरूको भविष्य कसरी उज्ज्वल होला ? अहिले त काम गरेर बाँच्नुहोला भविष्यमा के गर्ने ?“
“हामीलाई पनि थाहा छैन,“ अभिभावकले भने । “हामी केवल उनीहरूको पेट पाल्न सक्ने काम खोज्छौँ।“

नरनाथ गुरुजीलाई लाग्यो, अभिभावकहरूको अवस्था पनि कमजोर छ । उनीहरूलाई शिक्षाको महत्व त थाहा छ, तर प्राथमितामा भोकको महत्व नै सर्वोपरी भयो । त्यसैले उनीहरूको आर्थिक अवस्थाका कारणले उनीहरूलाई आफ्ना छोराछोरी विद्यालय पठाउन दिँदैन ।

नरनाथ गुरुजीले विद्यालयको विकासका लागि विभिन्न प्रयासहरू गरे, तर ती प्रयासहरू अपर्याप्त थिए । उनलाई लाग्यो, अभिभावले शिक्षालाई प्राथमिकता नदिएसम्म विद्यालयको अवस्थामा सुधार आउने छैन ।

एक दिन, नरनाथ गुरुजीले विद्यालयको प्राङ्गणमा बसेर विद्यार्थीहरूको भविष्यबारे सोचिरहेका थिए । उनलाई लाग्यो, यी विद्यार्थीहरू नै देशको भविष्य हुन्, अभिभावकका साहरा हुन् । यदि उनीहरूलाई शिक्षा दिन सकिएन भने देशको भविष्य कसरी उज्ज्वल होला ?

नरनाथ गुरुजीले एउटा निर्णय गरे । उनले विद्यार्थीहरूलाई निःशुल्क शिक्षा दिने निर्णय गरे । उनले आफ्नो तलबबाट विद्यार्थीहरूका लागि आवश्यक शैक्षिक सामग्री किने र उनीहरूलाई नियमित रूपमा पढाउन थाले ।

नरनाथ गुरुजीको प्रयासले केही विद्यार्थीहरूलाई विद्यालय आउन प्रेरित गर्यो । उनीहरूले पढाइमा रुचि देखाउन थाले र उनीहरूको शैक्षिक स्तरमा सुधार आयो ।

नरनाथ गुरुजीको प्रयासले विद्यालयको अवस्थामा केही सुधार त ल्यायो । तर, उनीलाई थाहा थियो, यो पर्याप्त थिएन । सामुदायिक विद्यालयको सुधार गर्न आम समुदायका मानिसहरुको सोचमा सुधार आउनु पर्दछ नत्र सम्भव छैन् । तर पनि नरनाथ गुरुजीले हार मानेनन् । उनले आफ्नो प्रयास जारी राखे र अभिभावलाई शिक्षाको महत्वबारे सचेत गराउन विभिन्न अभियानहरू चलाए । उनका प्रयासले केही सफलता पनि पायो । राज्यको शैक्षिक विकास गर्ने निकायले विद्यालयको विकासका लागि केही बजेट छुट्यायो र केही शिक्षकहरू पनि थपिए ।

नरनाथ गुरुजीको प्रयासले विद्यालयको अवस्थामा केही सुधार ल्यायो । तर, उनीलाई थाहा थियो, यो केवल सुरुवात मात्र हो, सम्पूर्ण होइन । शिक्षाको विकासका लागि अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ ।

नरनाथ गुरुजीले आफ्नो जीवन शिक्षाको विकासका लागि समर्पित गरे । उनलाई विश्वास थियो, एक दिन नेपालको शैक्षिक क्षेत्रमा पूर्ण रूपमा सुधार आउनेछ र प्रत्येक विद्यार्थीले गुणस्तरीय शिक्षा पाउनेछन् ।

०००

सिद्धिचरण नगरपालिका वडा नं. ७, ओखलढुङ्गा