नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

माधव पोखरेल गोज्याङ्ग्रे :

आउनुस् घरभित्रका मित्रहरू बोकाको बिहेमा जन्ती जाउँ । समाजमा पहिले मातिएर पातिएर पछि चाउरिएर दाउरिएको शरीर साँघुरिएको बोकाको डोकामा बोकाएर गरिने बिहेमा जन्ती जान पाउनु खुसीको कुरा हो । यस्तो बिहे फेरि नआउन पनि सक्छ । त्यसेले यो मोकामा चौका हान्न छाड्नु हुन्न ।

तपाईंहरूलाई एउटा कुरा अचम्म लाग्ला त्यो केहो भने साउन महिनामा त्यो पनि बोकाको बिहे कसरी हुन्छ भन्नु होला ! तर हुन्छ उहिलेका बोका शिवजीले यही साउनमा सारा संसार डुलेर दुनियाँ किन्नरीहरूसँग बिहे गर्दा चाहिँ हुने रे ! जावो बोकाको बिहे गर्दा के हुन्छ त ! शिवजीले चाहिं यही साउनमा हरेक तमासा देखाएर नारीहरूलाई पहेंलो पारेर आफूतिर आकर्षित गरी ब्रत बस्न बाध्य पार्दा हुन, बोकाको बिहे गर्दा किन नहुने ! मेरा प्रिय पाठकहरू ! शिवजी पनि बेला मौकामा बोकाकै रूपमा भौतारिएर हिँडेकै हुन् क्यारे ! साँच्चै भन्ने हो शिवजीलाई सबैले बोका देवायै नमः भन्दा केही फरक पर्दैन । यिनी पनि बोकाकै एक अंश हुन दुबै दृष्टिले । आफू पशु बोका जस्तो पनि बने र अरुलाई आफू बोकाएर पनि हिँडेकोले शिवजीलाई दुबै दृष्टिले बोका भन्दा फरक पर्दैन ।

अब कुरो आयो डोकामा नअट्ने बोकाको कसरी डोकोमा बिहे होला भन्नु होला । बोका डोकामा मजाले अट्छ । न टेका लाउनु पर्छ न त छेका नै लाउनु पर्छ । बरु बोकाले नै धक्का लगाउन सक्छ बोक्नेहरूलाई । विहेमा सिंगार पटार गरेर बेहुला भएको बोकाको चुरीफुरी हेर्ने हो भने भनेर साध्य हुँदैन । असाध्य राम्रो भएर हिरो भएको बोकाले बेहुला हुँदा सारा जन्तीलाई तीन छक्क पारेको छ । किनभने बोका भएरले यति भलाद्मी हुनु भनेको विश्व रेकर्ड राख्न गिनिजबुकमा नाम लेखाउनु हो भन्दा फरक पर्दैन ।

बोकाले मन बाँधेर बेहुला भएको देख्दा पाठी बाख्रीहरू पनि तीनछक्क परेको कुराले निकै व्यापक चर्चा पाएको थियो । किनभने दसतिर मनदिने बोकाहरूको विश्वास गर्न सकिने ठाउँ भने हुँदैन । किनभने बोकाले जता पायो त्यतै मायाप्रिति लाएको हुन्छ । माया लायो कि सकियो । पाठीको जीवन नै वर्वाद पारिदिएको हुन्छ । माया लायो कि छ महिनापछि परिणाम आउँछ । कतिवटालाई सम्हाल्नु ! तर एउटा कुरा के भने बोकाले जतिजनासँग मायाप्रिति लाए पनि अदालतमा मुद्दा भने परेको छैन । न मानो चामल भराउनु परेको छ, न सम्बन्ध विच्छेदको मुद्दा खेप्नु परेको छ । न बोकाको घरमा कहिल्यै झैझगडा हुन्छ न त कुनै रडाको नै ।

पहिले पहिले बोकाको बिहे धुमधामसँग हुन्थ्यो । म पनि गएको छु बोकाको बिहेमा जन्ती पटक पटक । निकै रमाइलो भएको थियो । तर अहिलेको बोकाको बिहे हुन छाडेको छ । नेपाली समाज विगतको तुलनामा अहिले निकै नै परिरवर्तित भएको छ । हाम्रो बोकाको बिहे गर्ने संस्कार परिवर्तन भएको हो वा समाज परिवर्तन भएको हो यस कुरामा समाजले पनि विचार गर्नू पर्ने बेला भएको छ । बुढो भएको ठस्‌ठस्ती गन्हाउने मैलो दाह्रीमा बेहुलो हुने बोकाले विवेकहीन भएर इज्जत प्रतिष्ठा गुमाएर लाज सरम पचाएको छ ।

नेपाल बोका समाजले पनि बिहे गर्न लागेको बोकाहरुको उचित व्यवस्थापन गर्न नसक्दा उनीहरूकै देशमा बोकाहरू शेष हुने अवस्थामा पुगेको तथ्य सत्यमा परिणत हुन लागेको छ । भोका बोकाहरू अघाएर बिहे गर्न तम्सने प्रवृतिले इमानी बोकाहरू पनि बेइमानी भएको पाइएको छ । सोझो औलोले घिउ आउँदैन भन्ने उखानलाई उल्टो पारेर औला बाङ्गो पारे घिउ आउँछ भन्ने उखान जन्माएका छन् । घुमिफिरी रुम्जाटार भनेझैँ बोकाहरू धोका दिन सिपालु हुन्छन भन्ने कुराको ख्याल पाउँदैनन् बेहुली हुनेहरू र होस पनि पाउँदैनन् । बोकाले दिएको धोकाले कतिपयको जीवन नै पोके भएको छ । बिहे चाहिँ फेरि बोकासँगै गर्नु पर्ने । पछि बोकाले धोका दियो भने सम्बन्ध विच्छेद, छाडपत्र हुँदै अलपत्रमा पर्ने गरेको नौलो र तीतो कथाहरू पनि मन अमिलो पारेर सुन्नु परेको छ ।

हाम्रो समाजमा बोकाको बिहे गर्नु पर्ने बाध्यता अहिलेभन्दा पनि पहिले थियो । किनभने पहिले देशमा अहिलेको जस्तो सडक थिएन । यातायातको साधन चल्दैन थियो । भनौँ यान्त्रिक भरियाका रूपमा काम गर्ने साधनहरू थिएनन् । त्यही कारणले बोकाको बिहे हुन्थ्यो । बेहुलालाई उलिन काठको डोलीमा बोकाएर जन्तीका साथमा बेहुलीको माइतीमा बोकाएर लगिन्थ्यो । र बेहुलीलाई पनि उलिन काठको डोलीमा बोकाएर बेहुलाको घरमा भित्र्याउने चलन थियो त्यसैले त्यो बेलाको बिहेलाई बोकाको बिहे भन्ने गरिन्थ्यो भन्ने मलाई लागेको छ ।

अब भन्नुस् कि तपाईंहरू कतिजना बोकाको बिहेमा जानु भएको छ ? बोका पनि फेरि कति प्रकारको हुन्छ भन्नु होला । एउटा पशु बोका, बाख्री र बोकाकै छोरा हो भने अर्को बोकाकै व्यहोरा भएको दुई खुट्टे प्राणीको अविवाहित छोरा । यी दुईमा फरक यति हो कि पशु बोकाको छोरा बोकाले प्रत्यक्ष व्यहोरा व्यवहारले देखाउछ र शरीरै गन्धे हुन्छ । र अर्को बोकाले अप्रत्यक्ष रूपले मौनता साँधेर बोकाको व्यहोरा देखाउँछ, । शरीर सफाचट सुकिलो मुकिलो र मनमा दुर्गन्ध बोकेर हिँडेको हुन्छ ।

बोकोको जातै बोको हरामको जस्तो हुन्छ, चाहे त्यो पशु बोका होस वा दुई खुट्टे । विश्वको कुनै एक देशमा बोको हराम नाम गरेको एक नेता पनि छन । उनको स्वभाव र व्यवहार पनि बोकाको व्यवहारसँग मिल्ने खालको छ भन्ने कुरा केही समय पहिले बालकालिकाहरु उपर गरेको व्यवहारबाट पनि पुष्टि हुन्छ । पशु बोकाले समेत गर्न नसकेको हर्कत  मानव बोको हरामले गरेको छ । भनौ पशु बोका यस्तो छैन । बोकाको नाममा मनपरी गर्ने बोकालाई समाजका अर्काथरीका बोकाले नै तह लाउन सक्छन् । तर बिहेमा बोकाको(बोकाएको) बोका भने यस्तो प्रवृतिको हुँदैन । कतिपय बोकाहरू अत्यन्त भलाद्मी शान्त सरल स्वभावका हुन्छन् भने कतिपय बिहेमा बोकाएर जाने तर पछि नबोकिने स्वभावका हुन्छन् । बोका पनि सामाजिक प्राणी भएकोले आ आफ्‌नो समाजको मान सम्मान राख्नु पर्दछ र राखेका पनि छन् । तर कतिपय बोकाहरू बिहेपछि पनि बोका नै हुनु पर्नेमा नुन खाएको कुखुरो जस्तो भएर बोका जातको इज्जत नै फालेको देखिन्छ । बोकाले बोकाकै इज्जत बोकाएर फाल्नु भनेको बोका कै बेइज्जत हुनु हो भन्दा फरक पर्दैन ।

अब अरु कुरा किन गर्नु मैले पाठकहरुलाई बोकाको बिहेमा निम्त्याएको हुँ । त्यसैले म अब यहाँहरुलाई बिहेतिर रमाइलो हेर्न लैजाँदै छु । यस्तो बिहे तपाईले कहिल्यै देख्नु भएको थिएन होला । त्यसैले बोकाको बिहेको दर्शन गराउन लागेको ।

शुभ साइत त एकदमै मिलेको छ । साउन .हरियो, वर्षा, घाँस प्रशस्त । बोकाको लागि त हनिमुन प्याकेज नै नै हो यो । बोकाको बिहे महोत्सव २०८३ को प्लान लथालिङ र छताछुल्ल छ । वर पक्षको नाम श्रीठस्ठस्तीप्रसाद बोका, घोर्ले बोका हजुरबाको नाति बक्वबक्व ब्वँ शकर बोकाको छोरा वर्ष दिनैपिच्छे बढ्तीसको । ठेगाना काठको खोर योग्यता घाँसशास्त्रमा र अर्थशास्त्रमा पिएचडी छ । यहाँभन्दा के पढ्नु आखिरी मुर्ख्याइँ नगरी नहुने भएपछि भनेर अरु नपढेको ।

बधू पक्ष छ नाम श्रीमती सेती छिर्किनी बाख्री मायादेवी, गुण २ किलो दुध, ४ वटा पाठा जन्माउने क्षमता भएको योग्यता बोकाहरूसँग बसेर जिस्किन सक्ने, मौका परेमा बोकाहरूलाई ढोकामै धोका दिन सक्ने र पोका पारेर डोकामा हालेर नदीको प्रसाद बनाउन सक्ने ।

बोकाको यस्तो गजबको बिहेमा जान तँछाड मछाड गर्नेहरूको संख्याको हिसाब किताब गर्ने हो भने असंख्य हुन्छन् । असंख्यमा थपिएर बेहिसाबमा गन्ती भएर जन्ती जाने हो भने यसै लेखलाई आधार मानेर बोकाको बिहेमा धोका खान जन्ती आउनु होला । आउनु भयाे भने पोकाका पोका बोकाको मासु डोकाका डोका खान पाउनु हुनेछ । बोकाको बिहेमा बोका नै काटेर जन्ते बाख्रो खुवाउने योजना रहेकोले बोकाको मासु नखानेहरूलाई भने काँचो पिंडालुको स्वादिष्ट परिकारले साँचो स्वागत गरिने छ ।

आउनुस् मित्रहरू बोकाको बिहेमा बोकाकै पछि लागेर जन्ती जान अरुबेला पाइन्न । यो साउन महिना मौकाको महिना भएकोले जन्ती गएर चौका दाउ पनि हान्न सक्नु हुन्छ । छक्का दाउ पनि हान्न पाउनु हुनेछ । पञ्जा दाउ हान्न भने तपाईंले बोकाको साथ छाड्नु पर्दछ । किनभने पञ्जा दाउमा बोका सधैँ तयार भएको हुन्छ । तपाईंले पञ्जा दाउ हान्न खोज्दा तपाईंलाई नै बोकाले हान्दियो भने र जन्ती गएको मान्छे फेरि घाइते भएर फर्कनु पर्ने हुन्छ । त्यसैले पनि पञ्जा दाउतिर ध्यानै नदिएको राम्रो हो । अरु बांङ्गो टिंङ्गो चौका छक्का दाउतिर लाग्छन बोका भने सिधै पञ्जा दाउमा ध्यान दिने भएकोले पनि यो दाउमा ध्यान नदिन सुझाव दिएको हुँ ।

अब जन्ती त जाने तर कुन गाउँमा भन्नु होला । अन्त कतै जन्त गइँदैन । जहाँ खोरमा बिहे गर्नै बेला भएका पाठीहरू छन् त्यहीँ जन्ती जाने हो । बोकाले सबै कुरा मिलाएर राखेको छ । आफूले बिहे गर्ने पाठी बोकाले पहिले नै बन्दोवस्त गरेको छ । जन्ती लिएर गएपछि बिहे गर्ने पाठी खोज्ने होइन । हुन त लायकदार बोका देखेपछि अरु पाठीहरु पनि मुख मिठ्याउलान् । तर जसले बढी मुख मिठ्याएर र्याल चुहाएको छ त्यतैतिर बोका जान पनि सक्छ । यसो भएमा बोकाले पाठीलाई धोका दियो भनेर सरकारका विरुद्धमा जन्तीले आन्दोलन गर्दा पनि छुट हुन्छ । बोकाले आफूले पहिले हेरेको मन पराएको पाठीसँग नै बिहे गर्नु पर्छ भन्ने छैन । किनभने पछि पहिलेकी भन्दा राम्री खाइलाग्दी आफूलाई सुहाउदी भेट्यो भने उसैसँग बिहे गर्न आइतबार पर्खनु पर्दैन । मंगलबार वा बुधबार नै बिहे गर्दा पनि हुन्छ ।

बोकाको बिहेले हाम्रो समाजमा पहिले हलचल मच्चाएको छ । तर अहिले भने न हल न चल बरु छल छ फल छैन । पहिेलेको बोकाको बिहे र अहिलेको गाडीको बिहे भन्दा पहिलेकै बिहेलाई वास्तविक बिहे जस्तो मानिन्छ । किनभने पहिलेको बिहे बिहे जस्तो हुन्थ्यो । अहिलेको बिहे बेलुन जस्तो हुन्छ । पहिलेको बिहेमा खाँडो जगाइन्थ्यो र अहिलेको बिहेमा बेलुन फुटाइन्छ ।

बोकाको बिहेमा नजानेहरू थक्थकी मान्नेछन् । बारीको पाटामा टुक्रुक्क बसेर सालको पातको वा भोर्लाको पातमा बहु भोज र जन्ते बाख्रो खान पाइन छैन । यो अवसर गुमाउने छन् । जय साहित्य जय हास्यव्यङ्ग्य ।

०००
उदयपुर, गाईघाट