नेपाली हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन पत्रिका

हेमराज पौडेल :

आजकल प्रचलित विद्युतीय सञ्चारमाध्यमहरूमा प्रयोग गरिने नेपाली भाषाका सामान्य र आदरार्थी शब्दहरूको प्रयोगमा औचित्यको ख्याल राख्ने काम कमै भएको देखिन्छ । नेपाली भाषामा तँ, तिमी, तपाईं, हजुर जस्ता शब्दहरू व्यवहारमा सम्बोधन गरिने व्यक्तिको स्तर र सम्बोधनकर्ताको उसप्रतिको भावलाई व्यक्त गर्ने माध्यमको रूपमा प्रयोगमा आउँछन् । यहाँका अधिकांश सार्वजनिक सञ्चारमाध्यमहरूमा प्रयोग गरिने भाषामा चाहिँ तिमी, तिनी, उनी, तपाईं, उहाँ जस्ता शब्दहरूकै प्रचलन बढी देखिएको छ । यो स्वाभाविक पनि हो । तर यस विषयमा विचार गर्दा कुन स्तरका कस्ता व्यक्तिको लागि सामान्य र कस्ता व्यक्तिको लागि आदरसूचक शब्दको प्रयोग गर्ने भन्ने स्पष्ट धारणा बनाई शब्दहरूको प्रयोग गर्नु उचित हुन्छ ।

कुनैबेला आफ्नै देशका वा अन्य देशका राष्ट्रप्रमूख वा कार्यकारी प्रधानमन्त्री जस्ता गरिमायुक्त व्यक्तिको विषय प्रस्तुत गर्दा उनले यसो गरे, यसो भने जस्ता वाक्यांश राखिएका र त्यस्तै कुराका सिलसिलामा अरु कुनै मन्त्री, सांसद वा कुनै सामान्य नेताको विषयमा कुरा गर्दा उहाँले यसो भन्नुभयो, यसो गर्नुभयो जस्ता शब्दहरू पनि प्रयोगमा ल्याइएका देखिन्छन् । त्यस्तै प्रयोग समाजका अन्य वर्गका विभिन्न स्तरका व्यक्तिहरूको विषयमा समेत यदाकदा सुन्न पाइन्छ । यस्तो प्रयोग हुँदा कताकता सामञ्जस्यको अभाव भएको हो कि भन्ने कुराको आभास हुन्छ ।

एकदिन समाचार हेर्ने क्रममा एउटा प्रसिद्ध सञ्चारमाध्यमका जिल्लाप्रतिनिधिबाट तराईतिरका कुनै गम्भीर आपराधिक घटनाका आरोपी दुई युवकहरूलाई कालो मास्क र हत्कडी लगाएको अवस्थामा प्रहरीद्वारा सार्वजनिक गरिएको दृश्य प्रस्तुत भएको देखियो । त्यसमा ती दुइजननाको विषय प्रस्तुत हुँदा उहाँहरू यस्ता गम्भीर अपराधमा संलग्न देखिनुभएकाले पक्राउ गरिएको भन्ने आशयको प्रस्तुति थियो । कुनै पनि नागरिकको विषयमा व्यक्त गरिने भाषा सम्मानजनक हुनुपर्छ भन्ने कुरामा आपत्ति होइन, तर राष्ट्रका सर्वोच्च व्यक्तिको विषयमा कुरा गर्दा यसो गरे, उसो भने जस्ता शब्द र आपराधिक पृष्ठभूमिका व्यक्तिको सम्बन्धमा आदरार्थी शब्दहरूको चयन कति उचित हुने होला ? विचार पुर्‍याउन आवश्यक देखिन्छ ।

०००
काठमाडौं